Wicked problems integraal te lijf gaan

BLOG
Projectmanagement
Beleid & advies
Ruimtelijke ontwikkeling
Ian Minnes
Adviseur Energie en Klimaat bij Arcadis
28 mei 2021
Opgaves als klimaatadaptatie, woningbouw en de energietransitie raken steeds meer met elkaar verweven. En vooral in de stad is dat merkbaar. De enige manier om dit op te lossen is door integrale gebiedsontwikkeling, stelt Ian Minnes van Arcadis.

Het lag ruim een jaar geleden niet meteen voor de hand dat sociaal geograaf Ian Minnes bij ingenieurs- en adviesorganisatie Arcadis aan de slag zou gaan. Wat had iemand met zijn sociale achtergrond te zoeken bij de techneuten? Begonnen als trainee op de afdeling Client Development ziet hij inmiddels bij Stedelijk Water & Klimaatadaptatie hoe juist zijn afwijkende profiel kan helpen bij het oplossen van de complexe vraagstukken waar Nederlandse steden op dit moment voor staan.

Perspectieven

In zijn studie wordt de interactie tussen mens en omgeving begrepen vanuit verschillende  disciplines zoals stadsgeografie, economische geografie en transitiestudies, marketing en besliskunde. “Je leert om vanuit verschillende perspectieven naar een onderwerp te kijken,” vertelt Ian. “Dat is de link met nu. De huidige stedelijke opgaves –  klimaatadaptatie, energietransitie, wonen, circulaire economie, mobiliteit, gezonde leefomgeving en sociaal welzijn – komen allemaal samen op een klein oppervlak. Die complexe vraagstukken kun je alleen aanpakken met oplossingen waarin verschillende perspectieven en disciplines bij elkaar komen.”

Integraliteit

Het sleutelbegrip bij het aanpakken van deze ‘wicked problems’, zoals Ian ze noemt, is integraliteit: afscheid nemen van de verkokering in de ruimtelijke ontwikkeling. “Op dit moment zien verschillende instanties alleen de verantwoordelijkheid voor hun eigen kleine stukje, bijvoorbeeld alleen de waterberging, de woningbouw, de stroomvoorziening of het groen. Met als gevolg dat een bepaalde straat mogelijk drie keer achter elkaar open werd gelegd, eerst voor riolering, dan voor elektriciteit en dan voor de waterleiding. Zoiets zorgt voor onnodig veel kosten en overlast voor bewoners.”

Claims

Maar het gaat niet alleen om efficiëntie en een servicegerichte houding naar de burger, zegt Ian. De problemen zijn fundamenteler. “Alles is veel meer met elkaar verweven dan vroeger. Een mondiaal probleem als klimaatverandering wordt steeds actueler en kent geen grenzen, want het resulteert lokaal bijvoorbeeld in droogte, wateroverlast en hittestress. En in de stad komen al die dingen op een klein gebied samen. Een integrale aanpak is nodig om al die verschillende claims op een plek inzichtelijk te maken - én slimme oplossingen te verzinnen.”

Spin in het web

In juni 2020 kreeg Ian de rol van projectleider voor het boek Wat wij willen is nog nooit gedaan. De kracht van integraal bouwen. “Ik was een soort spin in het web,” vertelt hij. “Ik moest zorgen dat alle schijven qua inhoud en proces ‘in elkaar vielen’, dat de ‘perspectieven’ van iedereen op tijd bij elkaar kwamen. En vanwege corona moest deze opdracht volledig digitaal worden uitgevoerd. En met 110 procent inzet van het redactieteam zijn we daar nog in geslaagd ook!”

Succesfactoren

Afgelopen maart, tijdens het slotsymposium van de Bouwagenda, werd het boek gelanceerd door Carolien Gehrels (Arcadis) en Ben van Berkel (UN Studio). Hun centrale stelling: integraal ontwikkelen, ontwerpen en bouwen is van groot belang in de huidige bouwopgave van Nederland. In het boek tonen deskundigen uit verschillende disciplines hoe zo’n integrale aanpak er concreet uit kan zien. “De kern van het boek wordt gevormd door de zeven factoren voor succesvolle integrale gebiedsontwikkeling,” vertelt Ian.

Pre-concurrentieel atelier

Een van de concrete handvatten voor de integrale aanpak wordt gevormd door ateliersessies bij de start van een project, waarbij zeven verschillende belangen of perspectieven bij elkaar aan tafel zitten: overheid, ingenieursbureaus, financiële experts, planners & architecten, kennisinstellingen, aannemers & bouwers en tot slot een verfrissend perspectief/vreemde eend. “Met dat laatste doelen we op bijvoorbeeld een kunstenaar of ‘omdenker’, iemand die out of the box denkt. In deze sessies leren mensen elkaars taal verstaan en elkaars perspectief begrijpen. Dat is noodzakelijk voor de volgende stappen. En wat ook belangrijk is: deze fase is pre-concurrentieel, hij moet de kaders opleveren voor de uitvraag later.”

Voorbeelden

Wat wij willen is nog nooit gedaan toont ook vele concrete voorbeelden uit heel Nederland waarin een integrale aanpak in de stedelijke omgeving is of wordt toegepast, zoals het Forum in Groningen en het landelijke programma Ruimte voor de Rivier.”. Ian: “Zoals de titel al aangeeft, is een volledige integrale aanpak nog een ideaalplaatje. Er zijn altijd obstakels. Maar de publicatie laat ook zien hoe ver je kunt komen en waar de integrale aanpak op bepaalde onderdelen is gelukt. Een van de inspirerende voorbeelden is het Schouwburgplein in Rotterdam, waar ik zelf aan meewerk.”

Bottom-up

Op het Schouwburgplein in Rotterdam werken gebouweigenaren, kennisinstellingen, marktpartijen en overheidsorganen, verenigd in 7 Square Endeavour, samen aan een proeftuin voor integraal ontwikkelen, met als doel: een klimaatbestendig en CO²-neutraal Schouwburgplein in 2030. Ian: “Interessant is dat hier het Theater Rotterdam, een culturele instelling, de initiator was. Integraal werken kan dus ook bottom-up, al is er wel altijd een regierol voor de overheid.”

Samenbrengen

Voor Ian komen op dit punt in zijn nog jonge loopbaan veel dingen samen. Ten eerste de meervoudige perspectieven en het verbindingen leggen vanuit zijn studie Sociale Geografie. Die dingen blijken buitengewoon goed toepasbaar in de wereld van bouw en civiel, zegt hij, en die inbreng wordt gezien en gewaardeerd. “We hebben natuurlijk bij ons veel slimme specialisten, maar er zijn ook mensen nodig die het samenbrengen. De generalisten die op een hoger abstractieniveau verbindingen leggen”.

Verantwoordelijkheid

De integrale aanpak in het werk sluit voor Ian nauw aan bij zijn persoonlijke drive. “Rond 2018 liep ik een half jaar als trainee mee op het Consulaat-Generaal in San Francisco,” vertelt hij. “Tijdens trips naar Yosemite National Park en de Grand Canyon, in die weidse natuur, werd ik ervan doordrongen hoe belangrijk het is om verantwoordelijkheid te nemen voor de aarde, voor de volgende generaties. Nu ben ik tijdens corona fanatiek aan het fietsen geslagen, om na het werk even tussen de vier muren uit te zijn. Als ik dan tijdens een rondje in Noord-Holland bij het strand kom en eindeloos ver voor me uit kan kijken, heb ik datzelfde gevoel. We hebben dingen lang voor ons uit geschoven, het is nu tijd om snelheid te maken.”  

Het boek Wat wij willen is nog nooit gedaan is uitgegeven door De Bouwagenda, Arcadis en UN Studio en is onder meer verkrijgbaar op Bol.com.