Watertransitie vraagt om bewustwording

BLOG
Projectmanagement
Ruimtelijke ontwikkeling
Koen Broersma
Expert (stedelijk) watermanagement bij Royal HaskoningDHV
29 januari 2021

Het water zou ons zo langzamerhand tot de lippen moeten staan, maar we ondernemen pas actie wanneer de situatie écht urgent is. Denk maar aan de Watersnoodramp van 1953. Koen Broersma, expert op het gebied van stedelijk watermanagement, vertelt over zijn visie en legt uit dat het koken van een kikker nou eenmaal veel tijd in beslag neemt.

Hij zou graag de wereld willen verbeteren. “En daarbij focus ik me op water in stedelijk gebied.” Wat Koen wil, is de problemen van iemand anders oplossen met water. Maar hoezo met water? “Dat heb ik van huis uit. Mijn vader was civiel ingenieur en vroeger op vakantie in Frankrijk bouwden we al dammetjes in beken. Daar komt het vandaan.

Internationaal expert

“Water is een van de grote kernissues in de wereld, denk ik. Maar 25 jaar geleden stond dat nog niet bij iedereen op het netvlies.” Zijn carrière gaat nogal zwalkend door waterland, vertelt hij. “Van detailontwerp tot masterplan. Maar ook in drinkwater, hemelwater, afvalwater, rivieren … maar altijd water.” Met al deze waterervaring mag hij zich inmiddels met recht een expert noemen. En met deze expertstatus werkt hij internationaal aan waterissues. 

Panama-stad

“Voor DRRT [Dutch Risk Reduction Team] heb ik een missie gedaan naar Panama-Stad. Die hadden een probleem met een bepaalde wijk die regelmatig onderliep. Dat vond ik heel boeiend. Ten eerste zorgde onze aanwezigheid ervoor dat allerlei partijen rondom dat probleem bij elkaar kwamen. Voor het eerst eigenlijk. Ze hadden nooit bij elkaar gezeten om elkaars standpunt te horen.” Met simpele middelen – terug in de tijd met Google Earth – kon het team laten zien waar het probleem vandaan kwam. En dat zorgde voor een aha-moment. “Dat is leuk als je merkt dat mensen het inzicht krijgen. Dat het een proces is dat al vele jaren bezig was, een langzaam probleem – het koken van een kikker gaat heel langzaam.”  

Het is een optelsom, legt hij uit. Steden worden uitgebreid, verdicht, er komt steeds meer verharding. Hele gebieden worden ontbost, volgebouwd, rivierbeddingen worden ingeperkt. Het water krijgt geen ruimte meer, maar het water vindt zijn weg wél. De overstromingen die volgen komen steeds vaker voor en worden erger. 

Eigen handelen

Zonder water is er geen leven mogelijk. Koen: “We bestaan voor 70% uit water.” Gek toch, dat we water dan zo uit onze steden verbannen. Volgens Koen is het niet het water dat voor problemen zorgt, maar zijn het vooral de mensen die de problemen veroorzaken. En ja, er is een serieus klimaatprobleem, denk aan clusterbuien en droogte. Maar het is vooral de manier waarop de mens met het landschap omgaat, die maakt dat we water eerder zien als vijand dan als vriend. Koen: “Wanneer we het effect merken van ons handelen.” 

Klimaat verergert

En die effecten worden alleen maar erger door het veranderende klimaat. “We hebben overstromingen, straten die blank staan, droogte …, maar die droogte komt omdat we ons systeem zo hebben ingericht dat we in het voorjaar al het water dat valt afvoeren. Dat heeft deels met de landbouw te maken, omdat we de grondwaterstand niet te hoog willen laten oplopen, zodat tractors het land op kunnen, enzovoorts … en dan hebben we in de zomer te kort.” Koen wil niet met de beschuldigende vinger wijzen, maar geeft wel aan dat we gezamenlijk moeten besluiten of dit de beste manier is om ons land in te richten. De andere kant van de medaille is een teveel aan water. “We bouwen alles dicht, dan stroomt het de kelder in.”

Circulair water

Volgens Koen moeten we het water niet zien als een probleem, maar als een kans en dan volgt er een circulaire gedachte. “Maak de kringloop klein, daarmee voorkom je een heleboel problemen.” 

Dat vraagt om verdere uitleg. In Istanbul werkt hij mee aan een masterplan voor de aankomende 30 jaar. De vraag is: hoe moeten wij met water omgaan? Hij legt direct ook het lineaire gedachtegoed uit. “Ver weg bouwen ze dammen met stuwmeren, en daar halen ze water vandaan. Maar dat kan tot 1000 km ver weg zijn. En dat water kan iemand anders uit dat gebied niet gebruiken. Je moet het over lange afstanden transporteren, dat kost energie. Terwijl er ook een hoop water valt in de stad zelf. En het afvalwater wordt vervolgens — al dan niet gezuiverd — geloosd op de zee; je zou het ook kunnen hergebruiken, dan houd je het binnen je systeem.” De ideeën en de ambities zijn er. Nu de uitwerking nog. 

KidsFountain


Urban liveability

Het antwoord is niet alleen technisch in de vorm van: water op het dak verzamelen en gebruiken voor toiletspoeling, of het openen van verharding voor straten en parkeerterreinen, zodat water kan infiltreren, maar ook organisatorisch. En het vraagt om een goede samenwerking, met een gedeelde focus. We komen inmiddels een heel eind, volgens Koen, maar we zijn er nog niet. Een probleem is dat iedereen het probleem vooral nog vanuit eigen scope bekijkt. “We kunnen ons nog te weinig verplaatsen in de ander. Iedereen denkt: mijn probleem is het belangrijkste en daarom moeten anderen zich aan mij aanpassen.” Zijn persoonlijke slogan is niet voor niets: creating opportunities for water to enhance urban liveability… Hoe kan water bijdragen aan stedelijke leefbaarheid, aan het oplossen van het probleem van een ander? 

Royal HaskoningDHV organiseerde een online serious game op 28 januari. Hier kon men met het eigen team de impact van keuzes voor verschillende partijen ervaren. Denk aan: landbouw, drinkwater, natuur, industrie en recreatie. 

Risico-dialogen

Die verandering van mindset, dat meer integrale én geïntegreerde denken, wordt in Nederland geholpen door onder meer de Omgevingswet. Koen haalt ook de risico-dialogen aan. “Je gaat daarbij met allerlei belanghebbenden kijken naar de risico’s van te veel water, te weinig water, hitte. Wie heeft daar dan last van? En dan betrek je er bijvoorbeeld ook ziekenhuizen en hulpdiensten bij. Want als de aanrijroutes van het ziekenhuis onder water staan, kunnen de ambulances niet uitrijden.”

Mindset

Maar de praktijk blijkt weerbarstig. Want voor de risico’s van later is er vaak maar weinig aandacht. En terwijl de haan op de achtergrond begint te kraaien, gaat Koen verder: “Wie betrek je erbij en wanneer? Moet je eerst heel breed praten en daarna focussen of juist andersom? Iedereen heeft zo zijn eigen mening en hoe breng je dat bij elkaar?” Daarom zijn er ook mensen nodig uit andere sectoren, de zachtere sectoren, geeft hij aan. Kunstenaars die issues verbeelden en gedragswetenschappers die helpen bij het daadwerkelijk veranderen van gedrag.

Tegels eruit

Creatieve ideeën om de zaken concreet en persoonlijk te maken, zijn er wel. Rondom het vergroenen van voortuinen bijvoorbeeld. Koen schudt er een paar uit zijn mouw. Het NK Tegelwippen, waarbij er een strijd ontstond tussen Amsterdam en Rotterdam (spoiler alert: Rotterdam won). Plantcentra die — in het kader van Operatie Steenbreek — acties houden, zoals tegel eruit, plantje erin. Maar het gaat natuurlijk om meer dan die ene tuin. “Richt de stad zo in dat het water meer ruimte krijgt. Iedereen heeft daar zijn rol in”, volgens Koen.

Kaapstad

En als de urgentie echt groot is, moeten er draconische maatregelen worden genomen. Zoals in Kaapstad, Zuid-Afrika, waar de drinkwaterreservoirs leeg waren. Koen: “Douchen met een emmer in de douche, zodat je het water opvangt, niet weg laat stromen en gebruikt voor je toiletdoorspoeling.” En dat is slechts één van de ingevoerde maatregelen daar. Als er niets verandert aan de situatie, zijn het altijd de sociaal-zwakkeren die uiteindelijk de rekening betalen, niet alleen in Zuid-Afrika, ook in Nederland. “Eén van de kernpunten van het watersensitief-zijn, is dan ook inclusief handelen”, zegt Koen. En ook al wordt Nederland vaak als beste jongetje uit de klas gezien wat betreft watermanagement, ook wij kunnen leren van oplossingen van andere landen.

Singapore

“In Singapore wordt gekeken naar de lange termijn. Zij zien de stad als bron van water en proberen circulair te zijn. Daar heb ik veel bewondering voor. Ze kijken ook echt integraal. Bouwen allerlei reservoirs, die geïntegreerd zijn in mooie parken, het is een groene stad. Dat water gebruiken ze voor drinkwatervoorziening, maar hun afvalwater gebruiken ze ook weer als bron, als NEWater. Waarbij ze de waterkwaliteit laten passen bij het gebruik.” Singapore voelt ook die urgentie, want zij willen onafhankelijk zijn van buurlanden en voorzien in eigen water, dat voorkomt weer politieke issues.

Deel van de oplossing

We moeten vooral doen, maar veel is makkelijker gezegd dan gedaan, is zijn conclusie. Denk maar eens in: grondwater moet omhoog, want dat is goed voor de natuur. Maar dat is niet per se goed voor de huidige landbouw en kost de boer zijn opbrengst. “Bekijk het dus ook vanuit het perspectief van de ander wanneer je aan maatregelen denkt. Iedereen is een deel van de oplossing.” Vooralsnog heeft Koen er nog alle vertrouwen in dat de vindingrijkheid van de mens zorgt voor innovatieve oplossingen. Waarbij we ons niet moeten laten beperken door wat we denken dat kan, maar moeten verbeelden wat mogelijk is. 

1953

Hij sluit af met de woorden: “We hebben nog wel een paar crisissen nodig als katalysator in deze watertransitie. Never let a good crisis go to waste.” En hij denkt nog even terug aan 1953. Alle plannen lagen er al, er was al voor gewaarschuwd …

 

Op de hoogte blijven van interessante verhalen van professionals? Meld je dan aan bij de community.

Aanmelden community

 

The story in English:
A Water transition requires awareness

We are up to our necks in water—sometimes literally, but we only take action when the situation is dire. Just think back to the flood disaster of 1953 in the southeast of The Netherlands. Koen Broersma, an expert in urban water management, talks about his vision and explains that cooking a frog simply takes a lot of time.

He wishes to make the world a better place. "And I focus on water in urban areas." What Koen wants is to solve someone else's problems with water. But why water? “That’s something from my childhood. My father is a civil engineer and we used to build dams in brooks while on holiday in France. That's where the seed was planted."

International expert

“Water is one of the big issues the world is facing, I think. But 25 years ago that was not everyone's mind.” His career shows a rather meandering course through the world of water, he says. “From detailed design to master plan. But also in drinking water, stormwater, waste water, rivers… but always water.” With all this water experience, he can now rightly call himself an expert. And with this expert status, he works internationally on water issues.

Panama City

“I carried out an assignment in Panama City for DRRT [Dutch Risk Reduction Team]. There was a problem with a particular neighbourhood that flooded regularly. I found that case quite fascinating. Firstly, our presence ensured that the different parties involved in or affected by that problem got together; for the first time, actually. They had never really sat together to hear each other's point of view.” And with simple means – e.g. go back in time with Google Earth - the team was able to show where the problem came from. And that made for an aha moment. “It’s really gratifying when you notice that people gain insight. That it's a process that has been going on for many years, a slowly evolving problem - cooking a frog is very slow.”

It is an addition, he explains. Cities are being expanded, densified, and there is an increasing amount of paving. Entire areas are being deforested, built up, riverbeds are being restricted. The water is no longer given any space, but in the end, water will find its way. The floods that follow are increasingly common and getting worse.

One’s own action

No life is possible without water. Koen: "We consist of 70% water." It is peculiar that we often  try to and ban water from our cities. According to Koen, it is not the water that causes problems, but mainly people’s actions that cause the problems. And yes, there is a serious climate problem, such as cloud bursts and drought. But it is mainly the way in which people shape the landscape that makes us see water as an enemy rather than a friend. Koen: "That’s when we notice the effect of our actions."

Climate worsens

And those effects are only getting worse due to the changing climate. “We have floods, streets knee deep in water, drought… but that drought is because we have devised our system in such a way that we drain all the water that falls in spring. This has partly to do with agriculture, because we do not want the groundwater level to rise too high, so that tractors can go onto the land, and so on… and then we have too little in summer.” Koen does not want to point any fingers at anyone particular but does indicate that we must jointly decide whether this is the best way to organize our country. The other side of the coin is too much water. "We pave everything over, and then ‘surprise, surprise’ stormwater flows into the basement."

Circular water

According to Koen, we should not see water as a problem, but as an opportunity; and then follows a circular idea. "Make the cycle small, that way you can avoid a lot of problems."

This requires further explanation. In Istanbul he is working on a water master plan for the next 30 years. The question is: how should we deal with water? He also immediately explains the linear doctrine. “By building dams with reservoirs outside of the city, water is sourced from ever further away; that can be up to 1000 km. And that water cannot be used by anyone else from that area. You need to pump it over long distances, which costs energy. All this while a lot of water falls in the city itself. And the wastewater is subsequently - whether treated or not - discharged into the sea; you could also reuse it, in which case you keep it within your system.” The ideas and ambitions are there. Now for the implementation.

Urban liveability

The answer is not only technical in the form of e.g.: collecting stormwater from the roof and using it for toilet flushing, or opening pavement for streets and parking lots so that water can infiltrate, but also organizational. And it requires good cooperation, with a shared focus. We have come a long way already, according to Koen, but we are not there yet. One problem is that most still views the problem mainly from their own scope. “We are still unable to put ourselves in the shoes of others. 

Everyone thinks: my problem is the most important and that is why others have to adapt to me.” That’s why his personal slogan is: ‘creating opportunities for water to enhance urban liveability’ ... How can water contribute to urban liveability, to solving the problem of others?

Risk dialogues

This change of mindset, more integral and integrated thinking, is helped in the Netherlands by, among other things, the upcoming Environment and Planning Act. Koen also mentions the risk dialogues in the framework of climate adaptation. “Together with all kinds of different stakeholders you examine the various potential risks of too much water, too little water, and heat. Who is impacted by that? For instance, you also involve hospitals and emergency services. Because if the access routes to the hospital are flooded, the ambulances cannot leave.”

Mindset

But the practice turns out to be unruly. Because there is often little attention for the long-term risks. And while the rooster starts crowing in the background, Koen continues: “Who do you involve and when? Do you talk broadly to everyone first and then focus or the other way around? Everyone has their own opinion and how do you bring that together?” That is why we need people from other domains, the softer sectors if you will, he says. Artists who reimagine issues and behavioural scientists who help to actually change behaviour.

Tiles out – plants in

There are creative ideas to make things concrete and more personal. For example, around greening front gardens. Koen mentions some from the top of his head. The ‘NK Tegelwippen’, where a battle arose between Amsterdam and Rotterdam (spoiler alert: Rotterdam won) on who could remove the most tiles. Garden centres that - in the context of Operation ‘Steenbreek’ - do promotions, such as exchanging garden tiles, and replacing them with plants. But of course it is about more than just that one garden. “Design the city in such a way that the water has more space. Everyone has their role to play”, according to Koen.

Cape Town

And if the urgency is really great, draconian measures must and can be taken. Like in Cape Town, South Africa, where the drinking water reservoirs were (almost) empty. Koen: "Showering with a bucket in the shower, so that you collect the water; do not let it drain away and use it for flushing the toilet." And that's just one of the measures introduced there. 

If things do not change, it’s always the socially disadvantaged who ultimately pay the bill, not only in South Africa, but also in the Netherlands. “One of the key points of water sensitivity is inclusive action,” says Koen. And even though the Netherlands is often seen as top of the class in terms of water management, we too can learn from solutions from other countries.

Singapore

“Singapore really considers the long term. There, the city is seen as a source of water and they try to be circular. I admire that a lot. They also look really integrated. Constructing reservoirs that are integrated in beautiful parks; it is a really green city. That water is used for drinking water supply, but they also use their (treated) wastewater as a source, they call this NEWater; matching the water quality with the intended use.” Singapore also feels that urgency, because they want to be independent from neighbouring countries and provide for their own water, which in turn prevents political issues.

Part of the solution

Above all, we have to act, but that’s much easier said than done, he concludes. Just imagine: groundwater must be raised, because that is good for nature; but that is not necessarily good for today's agriculture and may cost the farmer his yield. “So also look at it from the perspective of the other when you think about measures. Everyone is part of the solution.” For the time being, Koen still has every confidence that man's ingenuity will provide innovative solutions. Where we should not let ourselves be limited by what we think we can do, we should imagine what is possible.

1953

He concludes with the words: “I’m afraid we still need several crises as a catalyst in this water transition. ‘Never let a good crisis go to waste.’” And he thinks back to the North Sea flood of 1953. All plans were already there, warnings about the risks had gone out ...