Wanneer mens en natuur samen bouwen

BLOG
Duurzaamheid
Innovatie
Michel Post
Directeur van ORIO-architecten en voorzitter van VIBA
07 september 2021
Beton zonder cement, opblaasbare huizen … Wie zal zeggen hoe onze (woon)toekomst eruitziet? Maar dat materiaalpaspoorten daar deel van gaan uitmaken, dat lijkt hem zeer onwaarschijnlijk. Lees meer over de energie(ke)-visie van Michel Post, onder meer directeur van ORIO-architecten en voorzitter van VIBA.

“Je hebt de natuur en eigenlijk iedereen past zich daaraan aan, daarom trekt een vogel verder. Wij als mensen zijn als enige in staat – en beheren dat ook – om de omgeving die we om ons heen creëren naar onze eigen hand en wens vast te zetten. Ik vermoed dat over 20, 30 jaar het besef komt dat wij de natuur helemaal niet kunnen controleren en dat wij in een transformatie moeten komen om dat te accepteren en daarmee zeg maar heel anders naar onze wereld gaan kijken.”  

Net even anders

De manier waarop hij de wereld bekijkt, is vaak net even anders. De taak die voor hem is weggelegd, is om diezelfde wereld een beetje mooier en gezonder te maken, vertelt hij. Als architect bouwt hij huizen die aansluiten op de menselijke natuur en die opgaan in de natuur om ons heen. En met natuur bedoelt hij natuurlijk niet het perkje groenvoorziening voor de deur. 

Terwijl hij nadenkt over de vraag: “Wat ben jij voor een architect”, loopt hij zijn hal in en ontmoet een muis. Je hoort dat hij praat met een glimlach, wanneer hij vertelt dat een muis staat voor moedig. En aangezien hij even daarvoor aangaf dat geen ding gebeurt bij toeval, schuift deze moedige muis niet voor niets voorbij. Dat kan niet anders betekenen dan dat Michel een moedige architect is. 

Moedige architectuur

En moed is ook wel iets wat hij nodig heeft, gezien zijn holistisch architectonische overtuigingen. Niet dat hij alleenstaat in zijn zienswijze, maar het gros – zeg zo’n 90% – denkt er anders over. “Ik zie mijzelf als de brug tussen nu en waar we naartoe gaan.” En met dat ‘waar’ bedoelt hij dat wij één worden met de natuur. 

Zelf is hij een vroege vogel – of, zo je wilt, een early adopter – want in 2012 lag zijn boek over bouwen met stro al in de schappen. “Strobouw was een flinke hobbel. Steeds weer moest ik naar een gemeente en uitleggen: wat is nou strobouw, wat is nou bouwen met natuurlijk bouwmateriaal. Stro en hooi werden door elkaar gehaald en hoe zit dat dan met brand en muizen? Heel veel vooroordelen.” Gelukkig kwamen er andere mensen op zijn pad die zeiden: daar wil ik een huis van … “Op den duur word je gesteund, dingen hebben tijd nodig.” Daarom is hij ook positief over onze bouwwerken van de toekomst. 

20201118_135019-1

Mens centraal

Doelgericht, nog een woord dat past bij deze architect. “Ik heb het einddoel strak voor ogen en de stappen die ik moet nemen om zo efficiënt mogelijk bij mijn doel te komen. Dat is mijn aard. Ik praat niet om het praten, ik wil creëren. Ik wil dat er gebouwd wordt.” Creatie gaat bij hem dan ook niet gepaard met chaos. Allesbehalve. Maar hij is wel dol op het verzamelen en bij elkaar brengen van allerlei verschillende puzzelstukjes. “Ik ben individueel gericht, mensgericht. Je maakt een creatie om iemand heen. Des te groter de groep wordt, des te uitdagender.” Hij haalt een CPO-groep aan. “Meerdere huishoudens die met elkaar één eindproduct willen.” Michel luistert niet naar diegene die het hardste schreeuwt, net zomin als dat hij werkt volgens het principe: de meeste stemmen gelden. Hij zoekt de consensus en gaat in gesprek met de individuen en met de groep. “Als architect ben je net zo goed psycholoog als socioloog.” Hij is dan ook niet het type: mijn wil is wet en jij betaalt mij voor mijn mening. “De mens staat centraal en ik stel mijzelf dienstbaar op ten opzichte van mens en natuur. Het gaat dus niet om jezelf, of je ego of het project …”

VIBA

Sinds twee jaar is Michel voorzitter van VIBA. Een rol die hem past als een jas, of passender bij hem: als een huis. “VIBA staat voor Vereniging Integrale Bio-logische Architectuur en heeft drie pijlers: vorm, proces en materie. Die processen breng je bij elkaar in die gedachtegang dat de mens centraal staat.” 

VIBA ontstaat in 1976 als de professor Peter Schmid uit Eindhoven ecologie en bouwbiologie bij elkaar brengen. Vandaag is VIBA de paraplu boven allerlei specifieke, kleinere aftakkingen. Aftakkingen die zich richten op strobouw, kalkhennep, mens en architectuur … Michel wil graag iedereen weer dichter bij elkaar brengen om zo meer kennis te verspreiden en een sterker netwerk te vormen. 

Activiteitenagenda

De agenda van VIBA kondigt interessante activiteiten aan. Michel vertelt over een bijeenkomst over het beste dakdetail en over een andere die gaat over alle huidige installaties. “Wat zijn de ervaringen, wat leren we hiervan? Je hoort hele interessante verhalen over ‘hoe ervaar je een ruimte en wat is van invloed’?” En niet te vergeten: de excursies. Zo staat er één gepland naar een bouwbiologische aannemer die bouwbiologie toepast en allerlei verschillende proefopstellingen in zijn kantoor heeft staan. Daarbij kun je zien wat het verschil is tussen alle verschillende ecologische materialen. “Wat doet dat dan qua brand, warmte, geluid. En dan krijg je discussies, want hoe meet je dat dan en is het waar wat je beweert.” Of nog zo’n leuke: de excursie met Werkgroep Harmonicale Ellips. Die werkgroep houdt zich bezig met schoonheid van muziek, kunst architectuur. Waarom vinden we iets mooi? 

Jonge garde

Michel wil de club verjongen, want de oudere garde die hard geroepen heeft in de woestijn, blust langzaam uit. En alhoewel het beeld misschien bestaat dat jongeren veelal kiezen voor een bewust leven – en dus ook bouwstijl –, ze worden maar mondjesmaat gevoed met de juiste input. “Een aantal jaren geleden gaf ik een gastlezing bij een mbo bouwkunde. Ik had monsters bij me en geen één docent wist wat houtwol was of hennep … gewoon de dingen waar ik al 20 jaar mee werk. Dat was schokkend.” Kennisdeling is dus hard nodig. 

IMG-20200122-WA0002-1

Duurzaam beton

Op dit moment komen er steeds meer holistische retraitecentra op zijn pad. Een gebouw dat bijdraagt aan bezieling en bezinning. “Esoterisch combineren met al mijn ervaring en mijn kennis, met de architectuurvorm waar ík dus voor sta, dat vat je samen. De ene keer is dat een 5-hoekig gebouw, de andere keer een 9-hoekig. Soms van stro en soms van beton. Afhankelijk van wat gevraagd wordt.” Maar wacht even, beton!? Wat is Michels mening over beton? “Het is echt niet: beton, boe boe boe, het is een fantastisch product. De Romeinen maakten al gebruik van kalkbeton. Met als grootste voorbeeld het Pantheon, dat is nog steeds aan het uitharden. Dubbel duurzaam beton, beton zonder cement, maar met een kalkhoudend middel. Of gerecycled beton, allemaal toevoegingen die je kunt doen …” Het moge duidelijk zijn, de keuze is reuze. Michel is in elk geval reuze enthousiast over alle mogelijke duurzame toepassingen. 

Nomaden 

De keuze voor materiaalsoort is ook afhankelijk van de mensen. “Sommigen worden juist geactiveerd door staal en glas. Niet iedereen gedijt in een rond hobbithuis.” Over die materiaalsoorten gesproken, het argument dat duurzame materialen onbetaalbaar zijn, is ongegrond, volgens Michel. “De houtprijzen zijn al aan het zakken. Er is een kentering gaande. Het is altijd iets tijdelijks …” En net zo tijdelijk als die torenhoge houtprijzen zijn de hypes die luisteren naar cradle to cradle, biobased, circulariteit, natuurinclusief of de hipste term biophilic. Super natuurlijk dat er zoveel mensen mee bezig zijn, maar de waan van de dag lijkt misschien onvoldoende oog te hebben voor de toekomst. “Tiny houses snap ik, maar woonhuizen … en dat is een hele persoonlijke visie, ik geloof er niet in dat wij over 50 jaar dat huis weer gaan hergebruiken. Bakstenen, metselwerk, producten gaan achteruit, dat gaan we echt niet hergebruiken, want onze wensen en eisen worden hoger. Onze denkwijze over wat een gebouw is, is over 30 jaar heel anders dan nu. Wij gaan heel anders tegen de wereld aankijken, dus onze bouwopgave wordt anders.” Maar dat iedereen zich buigt over de problemen van vandaag, dat moedigt hij aan. “Het daagt weer uit tot nieuwe inzichten en ideeën.” En wat die toekomst brengen moge: “Misschien worden we wel nomaden of leven we in wolkenkrabbers van een km hoog met veel natuur om ons heen …”