Samen bomen over groen in de openbare ruimte

BLOG
Duurzaamheid
Simon de Jong
Projectleider Openbare Ruimte
07 februari 2022

Hoge bomen vangen veel wind en sommige ambtenaren ook. Zeker als je je bezighoudt met de openbare ruimte. Zo kan niet ieder individu het groen voor de hele gemeenschap waarderen. Benieuwd wat dat te maken heeft met N.I.V.E.A?

Zijn opa was zijn allereerste klant en meteen ook de meest kritische. Terwijl opa als opzichter toekeek, snoeide Simon de coniferen. “Stond ik op zo’n trapje met een accu-heggenschaar. Voor de Tweede Wereldoorlog was-ie tuinman. Hij was echt van dat ouderwetse tuinieren, allemaal eilandjes van planten. Dan komen ze goed tot uiting, hebben ze een hoge sierwaarde met een beetje vrije grond daaromheen. Er is nog zo’n foto, loop ik als klein jochie met een plastic kruiwagentje achter ‘m aan.” Zijn opa was van de oude leest en leerde hem de techniek. Sloot mooi aan bij zijn latere opleiding, volgens Simon. 

Allround groen

Hij heeft met zijn handen in de aarde gewroet, zich gebogen over ontwerpen, beleid en beheer. Simon de Jong is een echte allrounder als het gaat om groen. Bij het werken als projectleider voor de gemeente Waddinxveen komt al deze ervaring goed van pas. “Ik heb verstand van zaken.” 

Groen versus verharding

“Openbare ruimte gaat over je eigen omgeving, het gaat om leefbaarheid.” Er zijn veel partijen betrokken om tot die leefbaarheid te komen. En dat gaat niet altijd zonder slag of stoot. Er zijn spanningsvelden. “Ieder heeft zo zijn eigen ding in die openbare ruimte. Neem groen en verharding. 

Als wij in het groen iets doen, dan gooi je je nieuwe grond of de aanplant tijdelijk op de verharding. En meestal ligt er ook een stukje stoep tussen, daar moet je met je materiaal overheen rijden. Voor die stratenmakers is dat hetzelfde, die halen die stenen eruit en dat gaat allemaal netjes langs de stoeprand, maar dan staan daar ook bomen. Daar trekken ze zich niets van aan. Die stapel stenen van de parkeerplaats gooien ze ook op die boom … Voor zo’n boom is dat funest. Straatwerk kunnen we als groenmensen repareren, maar zo’n boom is toch anders. Zo’n boom leeft.” Bomen worden dus niet blij van stenen, maar het afknippen van boomwortels, omdat ze onder je straatje doorlopen, is ook geen daverend succes. Omgaan met groen, het vergt wat aanwijzingen.  

20211104_085801

Partners

Als Simon aan een project werkt, betrekt hij er allereerst een heel apparaat aan andere ambtenaren bij. “Beheerder wegen, beheerder groen – vaak ook opdrachtgever –, de eigen groendienst, beheerder water en riolen, kabels- en leidingenman, verlichting, afval; o, nee, dat heet grondstoffen tegenwoordig. Beleidsman verkeer, zijn er parkeerproblemen? En is er misschien ook een andere projectleider in de buurt bezig? Al die mensen moet je erbij betrekken. Dat vergt best een beetje voorbereiding.” 

Samenspel

Nieuwbouwprojecten, hield hij zich recent ook nog mee bezig. Simon vertelt dat alle zojuist genoemde disciplines – alle vakmensen dus – als een treintje achter elkaar aan langs alle ontwerpen gaan. “Dan zijn issues heel snel opgelost. Want als er hier een ondergrondse container geplaatst wordt, kan ik die boom daar niet kwijt. Bakken of boom verplaatsen dus. Dat samenspel is enorm belangrijk.” Niet alleen wat betreft praktische (on)mogelijkheden, ook als het gaat om het financiële plaatje heeft iedereen elkaar nodig. Simon heeft daar wel een voorbeeld bij. “Een heg rondom een parkeerplaats is een goed idee, dan heb je al dat blik niet zo in beeld, maar het is duur in het beheer. Wie gaat dat betalen? Twee keer snoeien in een jaar, die reep groen eronder moet je zoveel keer schoffelen. Goed om over te praten.” 

Veel van het advieswerk is uiteindelijk niet zichtbaar in het resultaat. “Dan zeg ik: teken die boom nou eens op ware grootte! Zat die boom gewoon in een woning. In een park kun je bomen laag vertakt houden, maar als lijn 44 eronderdoor moet, kan dat niet.” Er komt nogal wat kennis kijken bij groen in een ontwerp … 

Participatie

Eerst ga je intern aan de slag en daarna ga je naar de bewoners. “Afhankelijk van de participatieladder ga je informeren: ‘Wat zijn jullie wensen’, of je laat ze meedenken, daar houd ik van.” Hij haalt herinneringen op aan een kruidentuin. “Dat kwam via een collega binnen. Leuk idee, maar dan wil ik wel dat jullie mee gaan helpen. De gemeente doet niet aan kruidentuinen eigenlijk, plantenborders zijn toch iets anders. Samen hebben we plantenbakken ingericht die de bewoners zelf bijhouden.” Bij de kruidentuinen om de hoek speelde zich later een ander groen verhaal af. “We moesten daar bomen weghalen. Dit is het plan zei ik, roep maar. Een aantal bewoners spannen zich daarvoor in. Ook voor het gras dat we hebben gerepareerd, naar wens van de bewoners. Die zorgden ervoor dat er geen kinderen in banjerden. Toch een stukje sociale controle.” 

Bewonersavonden zijn nu digitaal, maar Simon geeft altijd zijn telefoonnummer, e-mail en de mogelijkheid om buiten af te spreken. Als er iets verandert in het groen, schieten mensen vaak in de stress, is Simon zijn ervaring. “Haal je een passage weg, zitten mensen ineens in de kijker. Maar beplanting heeft ook een levensduur. In een woonwijk staan bomen gewoon geen 100 jaar.”   

N.I.V.E.A.

Veel bewoners gaan uit van het N.I.V.E.A.-principe. “Niet In Voor En Achtertuin”, lacht Simon. “Bewoners kijken niet naar de hele straat, die boom staat voor de deur en dat geeft blaadjes en besjes in de tuin. Rommel.” Volgens Simon zijn we veel te netjes geworden. “Alles goed op vorm op een rijtje.” Door dat N.I.V.E.A.-verhaal komen er de meest bijzondere verzoeken binnen. Het aftoppen van bomen bijvoorbeeld. Wie dat verzonnen heeft, verdient geen prijs zegt de projectleider. De bomen krijgen er namelijk zwakke takken voor terug en die brengen de veiligheid in gevaar. 

“Willen mensen zonnecellen op hun dak, zien ze ineens een boom staan: kan die weg? Maar zo’n boom levert best veel. Mensen denken met hun portemonnee. Ik kan wat uitlichten, maar dat gaat de boom toch wat compenseren.” Een ander verhaal gaat over mensen die de kleine vogeltjes wilden voeren in hun tuin, of Simon niet wat aan die grote vogels kon doen. En iedereen wil een container in de buurt, maar niet voor de deur. En zo kan Simon nog wel even doorgaan. 

Voor de bewoners

En ook al ervaren bewoners het niet altijd zo, de gemeente is aan het werk voor de bewoners! “De bewoner staat centraal, dat is het hele uitgangspunt.” Maar ieder individu tevredenstellen, terwijl je ten dienste staat van een gemeenschap, is soms best lastig. 

Wijkers en blijvers

“Er is wantrouwen naar de overheid. Ze denken: de gemeente doet toch zijn eigen zin. En deels is dat ook zo, maar dat komt wel ergens vandaan.” Simon doelt op de afschrijvingstermijnen van bomen. Hij vertelt over wijkers en blijvers. Wijkers komen snel op, zijn mooi groen, maar hebben een kortere levensduur, zoals de populier. De populier heeft zacht hout en als de boom ouder wordt, laat de boom meer hout vallen. “Dan moet je kiezen voor veiligheid. Dat zijn we ook wettelijk verplicht.” De eik daarentegen heeft een minder snelle start, maar is een stuk robuuster. Daar kan het nageslacht ook nog van genieten. 

Wijkers gaan wel uit de ontwerpen, volgens Simon. Hij lijkt er niet rouwig om. “Groen is emotie.” Als het net jouw favoriete populier uit het park is die moet wijken, dan is het lastig daar begrip voor op te brengen. Gelukkig komen sommige bomen in andere vorm weer terug. Zoals die kastanjeboom die nu zijn bestemming als bankje in de duinen heeft.

Binding

Covid heeft ervoor gezorgd dat mensen meer oog hebben voor hun eigen omgeving. “Ze waren veel meer thuis en zagen veel meer. De losliggende stoeptegel, de schaduw in de tuin van die ene boom tussen 13.00 en 15.00 uur. Er was een piek in het aantal meldingen.” Zijn advies aan ons allemaal: “Het is je eigen omgeving, probeer er meer binding mee te krijgen.”