Richt de bouwstrategie op krimp

BLOG
Innovatie
Harvey Otten
Architect die ontwerpt ontwikkelt en onderneemt
29 oktober 2021

We moeten stoppen met paniekvoetbal over de woningbouwopgave in Nederland. In plaats daarvan moeten we ons richten op de langlopende trends: verstedelijking en krimp in de buitengebieden, aldus ‘architect met een mening’ Harvey Otten. “Tot 2030 één miljoen woningen in het weiland bouwen is geen goed idee.”

In de media lezen we geregeld over de één miljoen woningen die er in Nederland tot 2030 bijgebouwd zouden moeten worden. Het lijkt wel een vaststaand feit. Maar bij zelfstandig architect Harvey Otten, tevens onderdeel van het Amsterdamse collectief XOOMlab, is een heel ander geluid te horen: “De bouwstrategie van Nederland moet zich niet richten op groei maar op krimp.”

‘Architect met een mening’, zo omschrijft Harvey zichzelf. Die mening uit hij onder meer in blogs op zijn website harveyotten.nl en op Andere Tijden Architectuur. “Het is logisch dat architecten zich mengen in het maatschappelijk debat,” zegt hij. “Ons werk heeft impact op de leefomgeving, of het nu een huis, een kantoor, een wijk of een plein is. Het is meer dan een tekening.” 


Architect-ontwikkelaar

Na een loopbaan bij onder meer INBO, LEVS en KOW begon Harvey in 2009 voor zichzelf. Vanwege de financiële crisis niet de gemakkelijkste periode. “Bij gebrek aan opdrachtgevers werd ik zelf maar ontwikkelaar,” vertelt hij met een lach. “Dat vind ik ook wel leuk, dan heb ik de touwtjes in handen.” In Amsterdam werkt hij samen met zijn collega’s van XOOMlab aan enkele woongebouwen en in Alphen aan den Rijn ontwikkelt en ontwerpt hij met Ruimtemaken bv woningen aan de Rijnhaven.

Bouwstrategie

De bouwstrategie van ons land is een van de onderwerpen waarover Harvey een scherpe mening heeft. “Er wordt veel over gezegd en geroepen. Het Economisch Instituut voor de Bouw en andere lobbygroepen beweren dat er in hoog tempo één miljoen huizen in de weilanden moet worden gebouwd om de woningnood op te lossen. Geen goed idee.”

Nuancering

Ten eerste behoeft het genoemde aantal van één miljoen nieuwe woningen in zijn ogen fikse nuancering. Dat getal is overgenomen uit de Primos-prognose 2017 van ABF Research, stelt hij. “Het is inclusief de vervanging van bestaande woningen. Die 1 miljoen hoeven we pas in 2035 te bereiken, dat zijn 70.000 nieuwe woningen per jaar. Evenveel als er gemiddeld vanaf 1990 jaarlijks in ons land zijn opgeleverd. Niks bijzonders dus.”

Het huidige woningtekort is minder alarmerend dan vaak wordt geschetst, vindt Harvey. “Het tekort is nu becijferd op 279.000 woningen. De doelstelling is een woningtekort van 2 procent, 180.000 woningen. Niet minder, want anders dreigen huizen in waarde te dalen, met alle gevolgen van dien. Het verschil is dus 100.000 woningen op een totaal van 8 miljoen woningen in Nederland. Er is werk aan de winkel, maar geen reden voor paniek.”

Verstedelijking en krimp

Het belangrijkste argument tegen massaal bouwen in het weiland is voor Harvey dat het haaks staat op de grote trends: de groei van de steden en de krimp en vergrijzing in de buitengebieden. Ter onderbouwing wijst hij op enkele grote onderzoeken van Eurostat, die de bevolkingskrimp in Europa zichtbaar maken. Harvey: “In Nederland zien we die krimp op dit moment al oprukken in Oost-Groningen, Drenthe, Friesland, Zeeuws-Vlaanderen, Zuid-Limburg en de Achterhoek. Het begint met vergijzing, dan neemt het aantal inwoners af en ten slotte het aantal huishoudens. Die trend gaat een grote impact hebben.”

Een ander recent onderzoek, in medisch vaktijdschrift The Lancet, voorspelt dat de wereldbevolking aan het eind van deze eeuw na een piek in 2065 gaat dalen naar 8,8 miljard mensen, 2 miljard lager dan eerder verwacht. Harvey: “In Europa wordt een daling van 12 procent voorspeld. Beide onderzoeken onderstrepen hoe belangrijk het is om nu na te denken over wat je waar bouwt. Het duurt tenslotte minstens vijftien tot twintig jaar voordat een strategie realiteit wordt.”

Snel geld verdienen

Harvey denkt wel te weten waarom bouwen in het weiland momenteel toch zoveel nadruk krijgt. “Het is makkelijker. Op die manier kun je het snelst geld verdienen met standaardwoningen. Terwijl je ook, zoals we in Alphen aan den Rijn doen, op een half leegstaand bedrijventerrein in de stad kunt bouwen. Weliswaar ingewikkelder, maar daarmee creëer je een echte win-winsituatie: gebruik van bestaande infrastructuur, behoud van natuur en landbouwgrond én een antwoord op de grote behoefte aan appartementen in de stad.”

Dorpen verdichten

Ook in de buitengebieden moet de focus liggen op bouwen binnen de dorpskern in plaats van erbuiten, zegt Harvey. Hij haalt een voorbeeld uit zijn eigen praktijk aan, in Bakel (NB)  “In kleinere dorpen zoals deze moeten winkels en andere voorzieningen steeds vaker hun deuren sluiten. Daardoor dreigen we in Nederland spookdorpen te krijgen zoals we die kennen uit Frankrijk. Voor Bakel hebben wij daarom een Centrumplan gemaakt dat inzet op verdichten én vergroenen. Zo kun je het dorp attractief houden voor de middenstand en voor bewoners van verschillende generaties.”

Geruststelling

De in Brabant geboren en getogen architect realiseert zich dat zijn krimp-boodschap op sommige plekken tot gefronste wenkbrauwen kan leiden. Maar zelf ziet hij het langere perspectief eerder als een geruststelling. “Het betekent dat we straks in rustiger vaarwater komen. We hebben tijd om te zorgen voor een fijne leefomgeving en goede betaalbare woningen die lang meegaan en tegemoetkomen aan de woonbehoeften van mensen. Daar teken ik voor.”

Opening Wilbertsplein 2-1