Omgevingswet is na de implementatie nog niet klaar

Wet- & regelgeving
Gijs van den Brand
Coördinator Omgevingswet bij Waterschap De Dommel
21 maart 2022

De invoering van de Omgevingswet is uitgesteld tot 1 januari 2023. Betekent dat dat er een half jaar extra is voor de implementatie? Als het aan coördinator en adviseur Gijs van den Brand van Waterschap De Dommel ligt, is dat niet het hele verhaal. “We moeten nú gaan nadenken hoe we het Omgevingsloket gaan beheren.”

“De Omgevingswet is meer dan een wetswijziging. Er verandert veel in de manier van werken. Wetgeving, ICT en dienstverlening moeten nog beter met elkaar samenwerken: drie ‘bloedgroepen’ die verschillende talen spreken. Daarnaast moet er voor het eind van jaar nog veel gebeuren.” In de woorden van Gijs van den Brand klinkt ondanks zijn opgeruimde karakter bezorgdheid door. 

De 42-jarige coördinator en adviseur bij Waterschap De Dommel weet waarover hij het heeft. Na zijn studie milieu- en maatschappijwetenschappen begon hij zijn loopbaan als milieuadviseur voor gemeenten, waterschappen en omgevingsdiensten. Vervolgens werkte hij tien jaar als vergunningverlener en projectleider bij Waterschap Aa en Maas. En sinds vorig jaar is hij actief als coördinator Omgevingswet en adviseur digitalisering Omgevingswet bij het waterschap in zijn geboorteplaats Boxtel.

ICT

Zijn verschillende functies in bedrijfsleven en overheid leverden hem een brede blik op het werkveld op. Ook zag hij de afgelopen jaren hoe binnen de waterschappen het toenemende belang van digitalisering werd erkend. Zo stond hij zelf in 2016 als projectleider bij Waterschap Aa en Maas aan de lat om het verouderde zaaksysteem voor de drie Brabantse waterschappen te vervangen door een krachtiger applicatie. Gijs: “Voor mij een extra interessant project, want het ging meer over ICT dan over water.”

Ruimteclaims

Ook zag hij de afgelopen twee decennia de claims op de schaarse ruimte aanmerkelijk toenemen: wonen, klimaatadaptatie, energietransitie, bedrijfsontwikkelingen, natuur en recreatie. Het maakt de Omgevingswet in zijn ogen tot een noodzaak. “Met de Omgevingswet kun je ruimtelijke ordening meer integraal benaderen. Bijvoorbeeld door bij de realisatie van een waterberging ook natuur en recreatieve voorzieningen mee te nemen. Het combineren van functies zal steeds vaker voorkomen. Daarmee neemt vaak ook de complexiteit toe.”

Implementatieteam Omgevingswet

Als projectleider Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) maakte Gijs eerder deel uit van het Implementatieteam Omgevingswet van Waterschap Aa en Maas. In de Omgevingswet speelt ICT een centrale rol, vertelt hij. “Initiatiefnemers en betrokkenen kunnen straks gebruikmaken van het Omgevingsloket. Dit digitale portaal is openbaar toegankelijk en bevat onder meer de drie belangrijke onderdelen ‘Vergunningcheck’, ‘Aanvragen’ en ‘Regels op de kaart’.”

In het onderdeel Vergunningcheck kunnen initiatiefnemers controleren of ze toestemming nodig hebben om hun plannen uit te voeren. In Aanvragen kunnen ze een vergunning aanvragen of een melding indienen. Gijs: “Het onderdeel Regels op de kaart is ook een interessante tool. Het geeft gebruikers inzicht in de geldende regels op een locatie die ze op de digitale kaart selecteren.”

Achterkant

Aan de achterkant van het Omgevingsloket moet natuurlijk ook alles kloppen. En dat is niet altijd eenvoudig, vertelt Gijs. “Er zijn in totaal meer dan driehonderd overheidspartijen bij betrokken, waaronder: Rijk, provincies, gemeenten, waterschappen en omgevingsdiensten. Al deze partijen moeten met hun lokale systemen aansluiten op het DSO. In mijn eigen werk ervaar ik dat er veel en goed wordt samengewerkt met de gemeenten die liggen binnen de stroomgebieden van de waterschappen De Dommel, Aa en Maas en Brabantse Delta.”

Tegenstrijdigheden

Tijdens de implementatiefase in deze regio kwamen Gijs en zijn collega’s verschillende complexe situaties tegen, vertelt Gijs. Als voorbeeld noemt hij de ‘klassieke’ vergunningaanvraag: bomenkap. “In de regels van het waterschap mag een boom op de dijk doorgaans worden gekapt, mits het achterblijvende gat daarna op de juiste manier wordt opgevuld, zodat de dijk veilig blijft. Maar een gemeentelijke verordening kan stellen dat de boom een monumentale waarde heeft en moet blijven staan of dat er een herplantplicht is. Vanuit de één-loketgedachte moeten zulke tegenstrijdigheden in de implementatiefase worden opgelost. Dus moeten wij als overheid snel aan de slag met interbestuurlijke afstemming en samenwerking.” 

Beheer organiseren

Als coördinator bij het waterschap is Gijs blij met de zes extra maanden om het stelsel te beproeven voor de inwerkingtreding op 1 januari 2023. Maar hij vindt ook dat het gevoel van urgentie moet blijven en dat de aandacht niet alleen naar de implementatie moet gaan maar ook nu al naar de fase erna: het beheer. “Hoe wordt straks de lokale informatievoorziening voor het landelijke digitale stelsel beheerd? Hoe gaan we ervoor zorgen dat wijzigingen in wetten of verordeningen op de juiste manier in de dienstverlening richting burger worden verwerkt?”

Integrale teams

De oplossing ligt naar zijn idee in integrale teams. “Gemeentes en waterschappen zijn allebei vrij sectoraal georganiseerd, terwijl de Omgevingswet vraagt om integrale samenwerking. Met name in het beheer van het Omgevingsloket. Wat is voor me zie bij het waterschap, maar dit kan evengoed ook voor andere overheden gelden, is een kernteam met mensen uit de drie ‘bloedgroepen’: wetgeving, ICT en dienstverlening. Zij moeten op hun beurt gevoed worden door een team van medewerkers die zich onder andere bezighouden met planvorming, toezicht, vergunningverlening en handhaving. Uiteindelijk zijn zij diegenen die in de dagelijkse praktijk het meest met de Omgevingswet te maken krijgen.”

Belofte inlossen

Voor die integrale teams moet capaciteit worden gereserveerd en moeten mensen worden gezocht, zegt Gijs. Liefst mensen die de werkvelden van de verschillende bloedgroepen overzien. “Al zal de exacte invulling voor elke overheidsorganisatie net even anders zijn en mede afhankelijk van haar exacte taken in de fysieke leefomgeving. Uiteindelijk draait het erom dat we als overheid onze belofte van betere dienstverlening met de Omgevingswet inlossen. Mijn boodschap voor dit moment is: de Omgevingswet is na de implementatie zeker nog niet klaar. Het beheer moet straks ook op orde zijn. Dat moeten we niet vergeten.”