Multifunctionaliteit en de poëzie van de natuur

BLOG
Ruimtelijke ontwikkeling
Alessandro Solci
Landschapsarchitect bij Gemeente Amsterdam
16 mei 2021

Hoe maak je van een windgevoelige plek tussen hoge gebouwen een gezellig buurtplein waar mensen graag komen? Landschapsarchitect Alessandro Solci van de gemeente Amsterdam bedacht voor het Hogelandplein aan de Zuidas twee groene glooiende heuvels met een variatie aan bomen en een fantasierijke water feature. “Hiervoor ben ik naar Nederland gekomen.”

Zijn wieg stond in de stad Mantua in Lombardije en hij volgde zijn opleiding aan de Politecnico di Milano, maar in 2008 streek landschapsarchitect Alessandro Solci neer in Nederland. “In Italië zag ik weinig mogelijkheden om het werk te doen dat ik wilde. Hier wel.” Hij werkte voor verschillende bureaus, zoals KCAP, LOOSvanVLIET en Inside Outside, en Martha Schwartz Partners in Londen. Sinds 2017 zet hij zijn creativiteit in als ontwerper voor de gemeente Amsterdam voor de openbare ruimte van de Zuidas. Dit najaar start de aanleg van een van zijn nieuwe projecten, het Hogelandplein, waarin duurzaamheid en speelsheid samengaan met multifunctionaliteit en verantwoorde beheerkosten.

Hogelandplein

Het Hogelandplein is een plein van ongeveer 90 bij 65 meter, niet ver van Station RAI, gelegen tussen hoge gebouwen met appartementen, kantoren en horeca. Het terrein lag een tijdlang grotendeels braak. De opdracht was om hier een waterneutraal buurtplein te realiseren met groen en steen, geschikt voor spelende kinderen en hun ouders, lunchende kantoormensen, horeca met terrassen en  andere voorzieningen. “En vanuit de Groene Visie Zuidas moest deze bijzondere plek een waterelement krijgen,” vult Alessandro aan. “Dat was een must.”

Waterneutraal

Veel buurten in Amsterdam worden tegenwoordig waterneutraal aangelegd om ze klimaatbestendig te maken: hemelwater wordt niet afgevoerd via het riool maar wordt zoveel mogelijk opgevangen in de openbare ruimte van de buurt zelf. Beken met plantrijke oevers zuiveren het overtollige water en voeren het af. “Dit geldt dus ook voor het Hogelandplein,” vertelt Alessandro. “Het plein fungeert bij hevige regenval als waterberging en de putstructuur sluit aan op de infiltratiestrook langs de Zuidelijke Wandelweg.”

Prinses Amaliaplein

Wie Alessandro voor een opdracht vraagt, kan naar eigen zeggen wel op onverwachte ideeën rekenen. Zijn inspiratie komt vaak uit de natuur. “Mijn eerste grote project in Amsterdam was het Prinses Amaliaplein bovenop de fietsenstalling bij Station Amsterdam-Zuid. Ik koos daar voor zeventig bomen en voor zes dierenvormen waar kinderen hun fantasie op los kunnen laten: krokodil, slang, vogel, otter en twee mollen. Ze kunnen er doorheen, overheen, onderdoor. Anders dan bij de standaard speelobjecten uit de catalogus.”

Multifunctionele Heuvels

Het idee waarmee Alessandro zijn collega’s ditmaal verraste waren twee glooiende grasheuvels van 2 à 2,5 meter hoog, gesitueerd midden op het plein. “Ze reageerden eerst van ‘Alessandro, wat is dat nu weer?’ De bezorgdheid over de technische realisatie werd weggenomen toen hij inzoomde op de multifunctionaliteit van de heuvels. “Ze bieden in de eerste plaats gelegenheid om te spelen of te chillen. Ook delen de heuvels het plein op in verschillende kleinere ruimtes en zorgen zo voor intimiteit. De lage delen fungeren als waterberging, en mede door de bomen bovenop geven ze in de zomer extra verkoeling. In de winter houden ze de wind tegen. Toen ik dit had laten zien, ging iedereen mee in het idee.”

scene04_fewpeople

Rivier

Op de top van de ene heuvel ontspringt water aan een fontein. Alessandro ontwierp de fontein als een waterbron die via een cascade tussen grote grijze vierkante blokken omlaag stroomt en overgaat in een trage mini-rivier die weer uitmondt in een meertje. “Voor dit onderdeel werd ik geïnspireerd door het Princess Diana Memorial in Londen. Elk stukje symboliseert een ander deel van de wereld, van Amerikaanse watervallen en het Franse rivierenlandschap tot de delta van de Lage Landen. En bovenaan kunnen kinderen natuurlijk extra water bijpompen.”

Blokken

De vierkante blokken zijn al even multifunctioneel als de heuvels zelf: behalve rivieroever kunnen ze fungeren als speelobject en als zitplaats. “Deze blokken weerspiegelen de vorm van de gebouwen rondom het plein en steken af bij de ronde vormen van de heuvel.” Op de andere heuvel liggen kleinere blokken met een andere uitstraling, die tezamen een soort klimtoestel vormen. Deze blokken zijn een verwijzing naar het werk van architect Aldo van Eijck (1918-1999), die geometrische figuren verwerkte in zijn ontwerpen voor Amsterdamse speelplaatsen en parken.

scene05_fewpeople

Bomen

De bomen leverden Alessandro bij het Hogelandplein de grootste puzzel op. “Ik wilde variatie omdat dat meer biodiversiteit en meer beleving geeft. Bovendien moesten de bomen windbestendig zijn en hoge volle kruinen hebben, want door de grote gebouwen aan de westzijde van het plein zijn er twee windtunnels. Verder moesten ze bij voorkeur inheems zijn, geluiddempend, gemakkelijk te beheren en bestand tegen droge en natte perioden.” Pas de vierde versie van het boomontwerp - drie verschillende ‘noten’-bomen, een zoete kers en een Europese krentenboom - voldeed aan alle eisen.

Erkenning

Aan het eind van de zomer start de echte aanleg van Hogelandplein, en als alles goed gaat wordt het eind voorjaar 2022 opgeleverd. Alessandro vindt het prettig dat hij tijdens dit proces steeds betrokken kan blijven, bijvoorbeeld om tekeningen te checken. “Het is een project waar ik trots op ben. In mijn ontwerpen probeer ik niet alleen verschillende functies te combineren maar het poëtische element van de natuur naar de stad te verplaatsen. En ik voel dat die creativiteit aan de Zuidas wordt erkend. Ja, dit is wel waarvoor ik naar Nederland ben gekomen.”