Biobased beton dat de wereld mooier maakt

Duurzaamheid
Innovatie
Jaap Schotanus
Founder Bio Bound
18 februari 2022

De betonwereld kan veel duurzamer. Bijvoorbeeld met biobased beton gemaakt met gerecycled beton en plantaardig materiaal. Jaap Schotanus brengt deze ideeën in de praktijk met zijn bedrijf Bio Bound. “We brengen de footprint van beton met twee derde omlaag. En de ontwikkelingen gaan door.”

Met ruim dertig jaar ervaring in de GWW-sector kan Jaap Schotanus (54) wel zeggen dat hij beton “zo’n beetje met de paplepel kreeg ingegoten”. Samen met business partner Gert van Oort staat hij vanaf 2014 aan het roer van Bio Bound, een innovatief bedrijf in duurzaam beton. In de als traditioneel bekendstaande betonwereld richt hij zich juist graag op vernieuwende ontwikkelingen. Zoals beton op basis van planten.

Een idee op Facebook

Zo’n acht jaar geleden begon het bij Jaap te borrelen. Hij was vanaf de eeuwwisseling actief als ondernemer in de betonwereld, en nu was hij toe aan iets nieuws. Iets bijzonders om tot stand te brengen. “Via mijn vriendin Nathalie, trainer en coach in de paardenwereld, kwam ik in contact met agrarisch ondernemer Gertjan Petri. Petri, werkzaam in de omgeving van Schiphol, had een idee op Facebook gepost: de plant miscanthus (olifantsgras) zou geschikt zijn om beton te versterken. Het klonk me onwaarschijnlijk in de oren. Toch ging ik maar eens bij hem op bezoek in Hoofddorp.”

Een zak olifantsgras

Jaap begon het gesprek in de vaste overtuiging dat je beton nooit met organisch materiaal kunt versterken. Maar hij merkte snel dat Petri al over verschillende dingen had nagedacht. “Ten eerste: miscanthusvezels in beton kunnen niet rotten, want in beton zit geen zuurstof. Ten tweede: als je de grashalmen na de winter afsnijdt, bevatten ze nauwelijks voedingsstoffen en vindt er dus later ook geen ‘anaerobe gisting’ plaats. Ik ging naar huis met een zak van zijn olifantsgras.”

Milieu-impact

Het gesprek in Hoofddorp was het begin van wat uiteindelijk het biobased beton van Bio Bound zou worden: een super duurzaam beton voor fietspadplaten, stoeptegels, zitbanken en nog veel meer. Een innovatie die de milieu-impact van beton met bijna twee derde reduceert. Maar zover waren Jaap en compagnon Gert in 2014 nog niet. “Eerst moesten we een fabrikant vinden die de nieuwe betonsamenstelling wilde testen. Niet gemakkelijk, want CO2-reductie stond destijds in deze branche nog niet hoog op de agenda.” 

Gewapend met plantenvezels

De Overijsselse Morssinkhof-groep, fabrikant van onder meer betonnen GWW- en sierbestratingproducten, toonde zich enthousiast. Jaap: “Twee weken na de start van de proef belden ze. Of ik langs wilde komen. Toen ik de productiehal binnenkwam stond de directie boven op een doorbuigende betonbalk. Je had het moeten zien. Dat doorbuigen kan maar één ding betekenen: dit is gewapend beton. De plantenvezels werkten. Op dat moment realiseerde ik me dat we iets prachtigs in handen hadden.”

Certificering

Maar hoe goed het beton van Bio Bound de tests in de fabriek ook doorstond, er was officiële goedkeuring nodig voordat het bedrijf er echt de markt mee op kon. Er doemde een kleine uitdaging op: het nieuwe product viel buiten de regels. Jaap: “Beton met plantaardige vezels was volgens de definities geen beton. Maar gelukkig was KIWA toen juist gestart met het innovatiecertificaat. De procedure werd omgedraaid: als bedrijf kun je zelf aangeven aan welke eisen je met je product wil voldoen. En ons bio-based beton bleek te voldoen aan de geldende NEN-normeringen uit de GWW-wereld waarop we hadden ingezet.”

Nek uitsteken

Op het moment dat Bio Bound net met de KIWA-procedure was gestart, meldden zich als potentiële opdrachtgevers de Schiphol Area Development Company (SADC ) en aannemer KWS. Ze zochten een partij voor de inrichting van de buitenruimte van Schiphol Trade Park, met de ambitie van meest duurzame bedrijventerrein van Europa. “Heel mooi. Alleen: wij hadden onze certificering nog niet binnen. Desondanks gaven ze ons de opdracht. Dat was voor hun een risico, daarmee staken ze echt hun nek uit, en het heeft ons geweldig geholpen. Nu konden we in de praktijk laten zien dat het product werkte.” 

Duurzaamheidsvoordelen

Biobased beton biedt verschillende duurzaamheidsvoordelen, zegt Jaap. “Miscanthus slaat niet alleen CO2 op, er is ook veel minder milieubelastend cement nodig. Verder werken we met gerecycled betonpuin uit de regio. Zo wordt de materiaalkringloop zoveel mogelijk gesloten en blijft de transport-footprint laag. Het eindresultaat: de MKI-waarde, de milieubelasting van een product, is bij ons 8 à 9 euro per kuub. Bij traditioneel beton is dat 25 euro. We bereiken dus een reductie van ruim 65 procent.”

Mooie vormen

Het duurzame beton van Bio Bound kent twee productielijnen: geslagen beton voor onder meer trottoirbanden, stoeptegels en straatstenen; prefab gegoten beton voor speciale objecten zoals traptreden, fietspadplaten en zitbanken. Jaap: “Dat laatste gaat met speciale mallen, dat is een van mijn specialismes. Daarmee kun je zulke mooie vormen maken. Beton heeft bij veel mensen geen goede naam, maar in mijn ogen is het een prachtig product. En het houdt het tot honderd jaar vol, in weer en wind.”

Meer toepassingen

Wordt het biobased beton van Bio Bound straks ook in woningen, bruggen en allerlei andere betonnen constructies gebruikt? Is de sky de limit? “Wie weet. Ik kom uit de grond-, weg- en waterbouw, met vooral objecten die letterlijk op het zand liggen, zonder vrije overspanning. Maar er is nog veel meer mogelijk. Dat is het mooie. Partijen uit heel andere domeinen benaderen ons nu met ideeën. We houden onze ogen open. Want alles moet nog veel duurzamer worden. Die ontwikkeling moet doorgaan.”

Licht materiaal

Voor de provincie Noord-Holland deed Bio Bound een proef met een fietspad tussen Amsterdam en Volendam op een smalle dijk bij Broek op Waterland. Jaap: “Als je op zulke veengrond traditioneel beton aanbrengt, druk je de dijk helemaal uit zijn voegen. Onze maatwerkoplossing: circulaire, biobased fietspadplaten met olifantsgras én glasschuim, die echt lichter zijn dan de gewone platen. Zodat het fietspad op die ondergrond geen andere aanpassingen nodig had. Ook in dit geval was er sprake van echte samenwerking, met het algemeen belang als doel.”

Duurzaam aanbesteden

Toch zou de overheid duurzaamheid nog meer centraal moeten stellen, zegt Jaap. Bijvoorbeeld in aanbestedingen. “Voormalig topman Age Vermeer van Dura Vermeer zei enkele jaren geleden al tegen de overheid: ‘Kom maar met je eisen, wij zijn er klaar voor’. Maar in de praktijk is misschien in zo’n vijf procent van de uitvragen duurzaamheid de prioriteit. Meestal staat nog steeds de prijs voorop. Maar je moet bedenken dat de prijs van een nieuwe duurzame oplossing snel daalt als die oplossing eenmaal de standaard wordt.”

Vervuiler betaalt

“En als ik het nog iets breder mag trekken: in het nieuwe coalitieakkoord staat een mooie paragraaf over duurzaamheid. Wat mij betreft zou die concreet gemaakt moeten worden door het principe ‘de vervuiler betaalt’. Ik zou tegen de regering willen zeggen: ‘hef belasting op activiteiten die het milieu of de planeet belasten, en financier daarmee de transitiefase naar milieuvriendelijkere oplossingen’. Dat zou echt effect hebben.”

Steeds een stap verder

In Jaaps ogen zijn er de laatste jaren wel goede ontwikkelingen zichtbaar. “We merken dat duurzaamheid ook in de betonbranche steeds belangrijker wordt gevonden. Zelf zitten wij nu met ons biobased beton in de opschalingsfase. Vorig jaar zijn we hard gegroeid. Met vijf man zijn we nog steeds vrij klein, en we willen alleen organisch groeien. Ons belangrijkste doel blijft: steeds een stap verder gaan in de verduurzaming. Dat is wat ons drijft. En terugkijkend denk ik: ja, dit is wel heel bijzonder. Dit is wel ongeveer wat me voor ogen stond toen ik acht jaar geleden toe was aan iets nieuws.”