Zelfvoorzienend in je portiekwoning

    Ignaz Hameetman
    MSc Architecture TU Delft (nature inclusive design & decentralised water systems) | FEINLab (energy transition)

    In plaats van onderburen een ondermoestuin, een boer die op het dak schoffelt en een geriefbos aan de gevel. Als het aan Ignaz Hameetman ligt, is het ontwerpen van een natuurinclusief gebouw niet alleen zijn afstudeeropdracht, maar wordt dit werkelijkheid. Zijn missie: de mens dichter bij de natuur brengen.

    Ignaz, een positief, impulsief en ondernemend persoon, met een enorme hang naar de natuur. Enorm gedreven om een bijdrage te leveren aan een betere wereld. Als kleine jongen ging hij met zijn ouders backpackend door de bossen van Spanje, waarbij ze leefden van de natuur.

    Natuurverarming

    Maar die prachtige bossen in Spanje raakten vervuild. “Over een idyllisch verlaten palmstrandje werd een boulevard gejast.” En dat maakte dat hij zich afvroeg: Hoe erg zijn we bezig met onze impact op de natuur? Ignaz: “Wij geven grond op en zetten er een gebouw op. Je voegt extra oppervlakte toe. Maar kan je de natuur dan niet verrijken? Wij zijn de natuur nu aan het verarmen!”

    Complexe natuur

    Hij studeert af aan de TU Delft in de richting architectuur en doet onderzoek voor de studio Explore Lab. Een studio waar niet iedereen zomaar bij aan kan haken. Ignaz vertelt dat hij voor zijn toelating aan de tand werd gevoeld over zijn fascinatie, de complexiteit van de natuur. “We begrijpen er weinig van”, zegt hij. Ignaz vertelt over de ecologische crisis en de klimaatverandering veroorzaakt door de mens. “De keuzes die wij als mensen maken, zijn niet meer verbonden aan onze oorsprong, de natuur.”

    Veel van de westerse samenleving heeft een negatieve impact op de natuur, maar hij scheert niet alles over één kam. Er zijn zeker ook positieve aspecten. “We hebben een mooie samenleving, waarbij we geen besjes meer hoeven te plukken en te jagen. Er is ruimte om te onderzoeken.” Voor Ignaz betekent dat dat hij onderzoekt hoe je landschap kunt integreren in de stad op gebouwniveau. Mooie initiatieven die hij daarvan al ziet, zijn bijvoorbeeld de Bosco Verticale, die nu ook een gelijke krijgt in Eindhoven en Utrecht. Of het groene gevellandschap waar MVRDV aan werkt aan de Zuidas.

    Functioneel

    Het functionele gedachtegoed dat ons land veel heeft gebracht, kost ons nu ook veel. “Door zelfs de landbouw te industrialiseren door middel van ruilverkaveling, hebben we nu een krakkemikkig voedselsysteem. Door onze monotone landbouw is de biodiversiteit verdwenen. Die denkwijze dat we heel erg gericht zijn op specialisatie, eigenlijk één enkel doel, waarbij we vooral doen aan functiescheiding, zie je ook terug in het straatbeeld. Waarbij je een bedrijventerrein hebt, kassen waar voedsel wordt verbouwd, mensen wonen in één wijk, winkelen doen we ergens anders. We delen onze steden zo in dat we zelfs onze mensen functioneel indelen.” En dat brengt Ignaz bij zijn ontwerp. “Ik wil steden anders indelen, voortbordurend op wat we hebben gebouwd. Waarbij het doel is kleine kringlopen te maken die samenwerken met grotere bestaande kringlopen en op die manier maak je je steden robuuster.”

    Zelfvoorzienend

    Concreet. Het plan van Ignaz is gericht op 660.000 sociale huurwoningen, verdeeld over flatgebouwen, galerijflats en portiekwoningen, gebouwd voor 1974. Deze hebben een slecht energielabel en moeten verduurzaamd worden. “Ik verleng het gebouw, ook wel optoppen genoemd. Daarmee vergroot je de woningcapaciteit, is er ruimte voor extra functies en kunnen we inzetten op robuustere steden.” Naast het creëren van extra woonruimte, is het zijn plan om deze gebouwen deels zelfvoorzienend te maken. Hij gaat verder dan groen, hij gaat voor groente en fruit. En water, want water is ontzettend belangrijk voor ons voortbestaan en een kritiek onderdeel om ecosystemen aan te koppelen.

    Beeldmateriaal-Graduation Project Ignaz Hameetman (1)

    - Alle getoonde afbeeldingen zijn eigendom van Ignaz Hameetman - 

    Modules

    Hoe ziet dat er dan uit? “Mijn formule is generiek, waarbij een module afhankelijk is van de maat van het op te toppen/bestaande gebouw.” In zijn huidige versie is een module 32m². “Een studio zit in één module, een penthouse bestaat uit vijf modules. Een gemiddeld huishouden kent twee modules.” Ook al wordt er boven op sociale woningbouw gebouwd, dat betekent niet per se bouwen voor sociale huur. Ignaz wenst ook diversiteit van mensen in het gebouw. “64m² betekent: twee slaapkamers, een woonkamer, keuken en badkamer. Daarvoor zijn twee modules voedselvoorziening nodig, 5/8 module voor water en 3/8 voor facilitaire ruimte.” Facilitaire ruimte kan bestaan uit: een gezamenlijke binnentuin om de sociale cohesie te bevorderen, maar ook een restaurant, een barretje met dakterras of flexibele kantoorruimte.

    Nieuwe sanitatie

    En gepassioneerd vertelt hij verder over een gedecentraliseerd watersysteem en nieuwe sanitatie, waarbij ook poep wordt opgevangen, gefilterd en gebruikt. “Vang je fecaliën op in een tank, dan volgen allerlei processen, waardoor gas vrijkomt. Dat gas kun je weer gebruiken voor je vloerververwarming of om elektriciteit op te wekken. En die poep composteert en na een paar weken is het mest en de fosfor die in die meststoffen zit, is een eindige stof. Nu delven we die vooral in Marokko. Haal de fosfor eruit en gebruik die als meststof voor het verbouwen van voedsel.”

    Zuiver water

    Zijn watersysteem laat grijs water filteren door onder meer een helofytenfilter [rietmoeras]. “Al het water dat op het gebouw valt, wordt in het gebouw gebruikt en hergebruikt. Het dak is een groen tapijt, waar voedsel wordt geproduceerd. Het water gaat door de bodem, wordt gezuiverd van fijnstof, afgevoerd naar een opslagtank en vanuit daar in die helofytenfilters gezuiverd.” Maar voordat het bij de bewoners uit de kraan komt, gaat het nog door een zand-, AOP- en actief koolfilter heen. Regenwater, afwaswater en urine krijgen in zijn watersysteem een tweede en soms zelfs derde leven, ook voor de bestaande bouw.
    Gerieflijk

    Naast voedselproductie op het dak is er ook in het gebouw ruimte voor voedselproductie met behulp van de modernste technieken. Bij het verbouwen wordt geen gif gebruikt. Ignaz: “Geen gif betekent dat je insecten nodig hebt die plaaginsecten kunnen bestrijden.” Maar die insecten moeten er natuurlijk wel zijn. Somber genoeg is maar liefst 70% van onze insecten verdwenen. De monotone landbouw is daar debet aan.

    In zijn zoektocht naar systemen uit de traditionele landbouw die hij kan integreren in het gebouw, kwam Ignaz ook uit bij het geriefbosje. Ooit naast een boerderij aangelegd om de koeien uit de wind te kunnen melken. Een bosje waarin onder andere veel sluipwespen te vinden zijn, een ideale natuurlijke verdelger. Er is dus een ‘geriefbos’ nodig om het gebouw heen. Een overvloed aan sluipwespen en andere insecten wordt in toom gehouden door vogels. Door te spelen met de gevelbekleding, komt er ruimte voor insecten en vogels in de gevel. De modules zelf worden volledig opgebouwd uit hout, een combinatie van Glulam en CLT-panelen voor de hoofdconstructie en thermisch gemodificeerd populierenhout voor de gevelbekleding. De populieren kunnen worden geteeld en geoogst in de omgeving van Rotterdam, dit maakt ook de materialenkringloop voor het gebouw kleiner.

    Dakboer

    Vanuit ieder raam in iedere woning zie je groen. “Laat je fascineren door de natuur, als jij groen ziet ga je erover nadenken.” Maar de mensen die in het gebouw komen wonen, worden niet gedwongen om de moestuinen te onderhouden of om eruit te eten. Vooralsnog denkt hij aan een soort van herenboersysteem. En ook daar zit een gedachtegang achter: als er landbouwgrond vrijkomt, omdat landbouw inpandig bedreven kan worden, dan kunnen de boeren boeren in de stad en dan kan het landschap gebruikt worden voor duurzame materialenproductie.

    Bij alles wat we doen moeten we het ecosysteem centraal stellen, volgens Ignaz. “We kunnen leven zonder economie, maar niet zonder ecologie.”


    De vraag van Ignaz aan Urban-Innovators:

    “Wie kan mij helpen met het bepalen van mijn volgende stappen?” Graag wil hij weten welke partijen er als eerste benaderd moeten worden, wat van belang is om verder uit te zoeken en welke specialisten hem daarbij kunnen helpen.

    Lees verder

    Bloggers uitgelicht

    Kirsten Bekkers
    Kirsten Bekkers
    Ruimtelijk onderzoeker conceptontwikkeling
    Jan Nathan Rozendaal
    Jan Nathan Rozendaal
    Burgemeester gemeente Elburg
    Astrid Nienhuis
    Astrid Nienhuis
    Burgemeester gemeente Heemstede
    Andy van den Dobbelsteen
    Andy van den Dobbelsteen
    Hoogleraar Climate Design & Sustainability, fac. Bouwkunde TU Delft