Word deel van de oplossing: bouw circulair

    Maarten Wiersma
    Adviseur Circulair bouwen bij ABC2C

    Hoezo krijg je als gebouwgebruiker de sleutel in je hand gedrukt wanneer het klaar is? Volgens Maarten Wiersma, expert circulair bouwen, is het veel logischer als je als gebouwgebruiker sleutelfiguur bent! Maar bovenal pleit hij voor circulair bouwen. Dat scheelt namelijk 50% van onze milieuellende. En daarvoor wil hij best wat heilige huisjes omverschoppen.

    Maarten heeft bijzonder veel ervaring in de circulaire bouwwereld. Hij vindt het jammer dat niet iedereen dit ziet. Want terwijl de bouwwereld langzaamaan uit de recyclemodus stapt en zijn tenen op circulaire bouwgrond wil zetten, heeft hij alvast een circulaire bouwbenadering uitgewerkt en gerealiseerd. En weet je wat nou zo leuk is, er is eigenlijk niets nieuws onder de zon. “Van nature zijn we huttenbouwers, denkende doeners, dat is onze aard, dat doen we al duizenden jaren.” Maarten is er de man naar om terug te gaan naar de basis, maar daarover later meer. 

    50% milieuschade

    Ruim 10 jaar geleden komt Maarten in aanraking met het cradle-to-cradle-principe. Hij besluit het circulaire gedachtegoed te omarmen, want zoals het nu gaat, kan het niet langer. Recyclen, daar doen we goed aan, is de gedachte, maar recyclen is helemaal niet goed, is zijn mening. “98% van de waarde in euro’s en grondstoffen wordt vernietigd.” Dat is niet bepaald een prettige boodschap, geeft hij toe. En er volgen meer schokkende cijfers. “De bouwsector is verantwoordelijk voor 50% van alle milieuschade. 50%! Dat gaat om energie, maar vooral om grondstoffen, om materialen en de energie in die materialen. Dat gaat om 25 miljard kilogram per jaar met een waarde van 25 miljard euro. Dat gooien we weg. Dat noemen we recyclen. Maar van dure bouwproducten maak je gruis en dat gebruik je voor je tuinpad of dat stop je onder de weg. Het wordt een laagwaardige vulstof en is nog maar een fractie waard.” Hij noemt het een niet strafbaar milieudelict, het zou verboden moeten zijn! 

    Tijd voor verandering, maar hoe dan? Maarten heeft niet de illusie dat hij de hele bouwwereld op zijn kop gaat zetten. “Ik wil een parallel spoor bewandelen, dat ligt in mijn vermogen.” Als lichtend voorbeeld heeft hij op zijn spoor al wel het nodige volledig circulair in elkaar gezet. Zo kent de gemeente Groningen 6 appartementen van zijn hand, is er een B&B, een kantoor en nog een paar toepassingen. “Het voelt goed dat je iets af kunt ronden. En net zoals het leven begint alles met één cel …” 

    Legostenen

    Maarten bouwt met repeterende cellen die makkelijk in en uit elkaar te schuiven zijn. Waarbij de technische uitwerking al in de cellen zit. Als een ware filosoof omschrijft hij dit als volgt: bouwconstructies uit de natuur, vertaald naar natuurlijke constructies in de bouw. Hij maakt de vergelijking met Lego, omdat dan duidelijk is wat hij bedoelt. “Je hebt een hele steen en een halve steen en daar kun je alles mee maken.” Zijn legoblokken of bouwcellen hebben als maten 4.20 bij 4.20 bij 2.60 hoog. Een perfect maatje om een goede indeling mee te maken. 

    Zijn cellen kennen geen downcycling of kwaliteitsverlies. “Van een eengezinswoning bouw je een seniorenwoning en met hetzelfde gemak maak je van planken je schutting.” We bouwen nu reactief en dat moet anders, zegt hij. Volgens Maarten is het veel handiger om je huis mee te laten veranderen met de situatie. Baby op komst, celletje erbij. Kinderen uit huis, celletje eraf. Van studentenkamer naar seniorenwoning, wat je wilt. De materialen gaan honderden jaren mee. “Nieuwe gebouwen worden nu na 50 jaar afgebroken, want dan voldoen ze niet meer. Dat vind ik echt schrikbarend, daar krijg ik tranen van in mijn ogen.”

    Hoge Camera 3DPlaatsen Cel  01

    Terug naar de basis

    Hij gelooft niet in technocratie. “Techniek om techniek”, noemt hij dat. Waarbij mensen ‘slimme’ systemen moeten gebruiken die ze niet begrijpen. “Gewoon terug naar de basis, zonder kit of pur …, dat is helemaal niet nodig.” Zelf maakt hij graag gebruik van de technieken van vroeger. Maar als vroeger alles beter was, waarom bouwen we dan nu anders? “Dat heeft alles te maken met efficiëntie. Vroeger metselden we met kalk en zand, maar dan kun je niet meer dan een halve meter metselen op een dag, want dan gaat het inzakken. Voeg je er cement aan toe, dan haal je wel twee meter in een dag. Maar dan kun je de stenen niet meer los krijgen.” Efficiency is volgens Maarten op de korte termijn super, maar op de lange termijn een ramp. 

    Nog zo’n op-korte-termijn-fantastisch-gedachte is vloerverwarming. Zeker als het echt verwarmd wordt door afvalwater vanuit de industrie. “Een huis vol met leidingen, dat kun je niet aanpassen.” Zijn D.N.A.-huis, waarbij D.N.A. staat voor De Nieuwe Aanpak, maakt gebruik van goten en aparte ruimte achter de wanden om leidingen te monteren, ook nadat de bouw is voltooid. Dat voorkomt ook weer stof op de buizen en daardoor is er weer een prettiger binnenklimaat. “Alleen de dikkere leidingen moeten vooraf aangesloten worden, die integreer je in de cel zelf.” 

    Gas als groene oplossing

    Zijn gebouw is optimaal geïsoleerd. “In mijn gebouw is gas nog steeds de meest groene oplossing. Als je werkelijk alles meerekent: grondstoffengebruik, CO2-uitstoot en de euro in de portemonnee. Pellet-cv zou ook kunnen.” Het lijkt of hier een bommetje valt, maar hij mist gewoon de nuance in deze discussie. En dan daarbij, waar gaan we aan als we van het gas afgaan? Doen we een extra jas aan? Hij is voor een nieuwe manier van verwarmen, maar dan wel één die niet schadelijker is. Voorkom schadelijke uitstoot bijvoorbeeld door rookgasreinigers en plant bomen op ieder vrij stukje grond – bomen binden CO2 en het kappen en verwerken biedt werkgelegenheid. Dat zijn volgens hem ook ideeën. 

    8000 uur research

    “Met jezelf schakelen gaat reuzesnel.” Toch kost het hem zo’n zes jaar van denken, tekenen en uitproberen, waarin hij iedere keer een stap verder komt. Zijn resultaat, zijn kennis is niet alleen voorbehouden aan hem. Hij deelt graag. Er is geen patent, maar wel de hoop om samen iets beters te bouwen. “Ik heb geen belang bij projecten, ik ben geen aannemer, wel een adviseur. Met mij maak je gebruik van 8000 uur research.” 

    Dat veranderen moeizaam gaat, begrijpt hij wel. “Het is een enorm cluster van experts die bouwprocessen helemaal dichttimmeren en onbereikbaar maken voor zelfbouwers.” Over het algemeen zijn bedrijven er om winst te maken en om mensen aan het werk te houden en daarom geen logische partijen om de wereld te verbeteren. “De echte verandering ligt bij de Willie Wortels en de mensen die het inzicht hebben.” Gelukkig zijn er bij de meeste grote organisaties wel kleine kamertjes te vinden, waarin er ruimte is om op kleine schaal innovaties te bespreken en mogelijk ook uit te voeren. In die kamertjes sluit Maarten graag aan.

    Inspraak

    Vooralsnog richt Maarten zijn pijlen op de publieke opinie. “Gebruikers hebben zelf invloed. Aan de voorkant heb je inspraak. Klanten weten altijd donders goed wat ze willen, bij huizen lijkt het alsof ze wat te kiezen hebben, maar dat is minimaal.” Als de klant het niet meer pikt en meer inspraak eist, dan is het cluster aan experts niet langer in charge, maar faciliteren ze het geheel als adviseurs. Dat zou een wenselijke verschuiving zijn, volgens hem. Dan staat klanttevredenheid namelijk op nummer één, zoals het hoort.  

    Tv-format

    Iets waar hij helemaal warm voor loopt, is de cursus die hij binnenkort gaat geven in Glimmen. “We gaan een inspiratiecentrum bouwen, met 3x12 cursisten, waarvan een aantal met een afstand tot de arbeidsmarkt en 2 bouwers.” Maar hoezo zou dit niet met starters kunnen, vraagt Maarten zich af. Word deel van de oplossing, roept hij op. We moeten gebruiken en niet verbruiken. En meteen schetst hij een format voor een tv-serie waarin jong en oud hun eigen betaalbare wijk bouwt. “Dat idee mogen ze gewoon gebruiken, ik geef ze het format cadeau, inclusief circulaire bouwkennis en -vaardigheden, dat wordt een feest!”

    Van Maarten geen vraag, maar een aanbod aan het netwerk: “Voor bedrijven die brede open source bouwkennis zoeken of zelfbouwers die een eigen woonomgeving willen creëren: ik stel mijn ontwerphandleiding geheel vrijblijvend ter beschikking.

    Lees verder

    Bloggers uitgelicht

    Kirsten Bekkers
    Kirsten Bekkers
    Ruimtelijk onderzoeker conceptontwikkeling
    Daniël Poolen
    Daniël Poolen
    Senior Sustainability Researcher at Rabobank
    Astrid Nienhuis
    Astrid Nienhuis
    Burgemeester gemeente Heemstede
    Andy van den Dobbelsteen
    Andy van den Dobbelsteen
    Hoogleraar Climate Design & Sustainability, fac. Bouwkunde TU Delft