Duurzaamheid: Willens en wetens gaan we in een slakkengang

    Walter Jansen
    Senior projectleider/ adviseur / verduurzamer

    Energieleveranciers die duurzaamheid als marketingtool inzetten. Schiphol die als een luchtbel uit elkaar spat en kwetsbare groepen die de hoofdprijs betalen voor warmtenetten die niet duurzaam zijn. Walter Jansen over window dressing, belangenverstrengeling, sterke lobby’s en fake-verhalen.

    Een rasechte koploper die graag een kanteling en versnelling teweegbrengt, dat is Walter, expert duurzaamheid.  Hij vertelt dat we liever geloven in sprookjes – die ons comfort niet in gevaar brengen – dan in duurzaamheid. Profit gaat nog altijd boven prosperity. Met een enorme drive verkondigt Walter deze boodschap al jaren om de blauwe denkers ‘ik voor mezelf en God voor ons allen’ te laten inzien dat groen en duurzaam het nieuwe gedachtegoed is. 

    Club van Rome

    “Het greep me echt”, zegt Walter over ‘Grenzen aan de groei’, het wetenschappelijk rapport van de club van Rome. Hij was het lineaire proces van meer consumeren en steeds minder tevreden behoorlijk zat, toen hij dit rapport onder ogen kreeg. “Ik kwam zelf in transitie. Op zoek naar de dialoog tussen people, planet en prosperity.” 

    “Sinds begin jaren 90 is mijn mindset duurzaam. Ik was al bezig met de energietransitie toen het woord nog niet eens bestond.” Een man met een duurzame missie. “Het zit echt in mijn DNA en hart opgesloten. Ik ben echt bevlogen voor een rechtvaardige en duurzame wereld, waarin alles in balans is.” 

    Transitieroute Blijdorp

    In ’96 had Walter al voor de hele Rotterdamse wijk Blijdorp een transitieroute uitgestippeld en doorgerekend. “Van laaghangend fruit naar gasvrij.” Nu, jaren later, is dit overal in gang gezet. “Toen sprak ik bij de presentatie over de eindigheid van aardgas binnen 40 jaar, Saoedi-Arabië, de OPEC, de olie- en gasprijs en de afhankelijkheid die we niet moeten hebben, dat lag gevoelig bij de meer dan 200 mensen in de zaal.” Maar je moet gewoon regelen dat je onafhankelijk kan zijn, vindt hij. Het is dan ook niet verrassend dat hij in een volledig zelfvoorzienend energieplus-huis woont. “Al 16 jaar aardgasvrij, met een negatieve energierekening, gebouwd met gecertificeerde duurzame materialen en toekomstbestendig. Ik wil laten zien dat er andere, simpele, perspectieven zijn.”

    Warmtenet

    Natuurlijk kan niet iedereen zelf bepalen waar zijn woning aan voldoet. Daarom is er ook een belangrijke en duurzame rol weggelegd voor woningcorporaties. Niet voor niets haalt Walter de corporaties regelmatig aan in zijn verhaal, zo ook omtrent het warmtenet. Maar eerst legt hij uit wat er toch zo verkeerd is aan het warmtenet. 

    De restwarmte die gebruikt wordt, is afkomstig van industrie die gebruikmaakt van fossiele grondstoffen. Denk aan de Rotterdamse Botlek. Maar ook die gaat binnen tien jaar zijn industrie veranderen, waardoor er nog nauwelijks restwarmte is. Dus wat wordt er dan over tien tot twintig jaar gebruikt? Een vraag die Walter al diverse malen heeft gesteld, maar waar tot op heden geen antwoord op is gekomen. “Het gaat om de korte termijn, over de lange termijn wordt niet nagedacht.” Dat gaat de transitie zijns inziens bijzonder frustreren: een niet-toekomstbestendig energiesysteem dat niet in staat is om te concurreren met duurzame alternatieven.

    Dure stadsverwarming

    “Het is een politiek verhaal.” Volgens Walter zijn er echte cowboys in het energiedomein die een sterke lobby voeren en als monopolisten een voorkeursbehandeling krijgen. Het gevolg hiervan is dat gemeenten en wethouders woningcorporaties onder druk zetten. “De rekening van het warmtenet ligt uiteindelijk bij de armsten. Commerciële partijen kleden als het ware mensen uit. Je zit in een systeem en je kunt niet van leverancier wisselen.” Stadsverwarming wordt verkocht als duurzaam, maar is dus vooral duur. En ja, er is wetgeving – de Warmtewet – die nog verandert, geeft hij aan, maar zover is het nog niet. Volgens Walter omdat de bestaande commerciële partijen er vooralsnog te veel belang bij hebben. 

    Fake energielabel

    Het energielabel is ook fake, volgens Walter. “De politiek heeft dit instrument volledig naar haar hand gezet en uitgekleed.” Zijn uitleg: “De waardering in deze methodiek is voor bepaalde technieken compleet overgewaardeerd. Er zijn gewoon energiemaatregelen waarmee je nauwelijks of geen energie bespaart.” Door de lobby vanuit de installatiewereld, maar ook die van warmtebedrijven en de politieke belangen hierin, krijg je dus een beter label voor stadsverwarming. “Je gaat meer betalen voor niets extra’s.”

    BENG

    Inmiddels zijn de energielabels en het hele systeem daaromheen over hun houdbaarheidsdatum heen. BENG [bijna energieneutraal gebouw] is de nieuwe norm en dat is volgens Walter een aanzienlijke verbetering. “Trias energetica. Dat geeft een veel beter beeld van de energetische kwaliteit van jouw woning. Kijk,” gaat hij verder, “kun je materiaal besparen, dan heb je het ook niet nodig. Dat is duurzaam. Dan hoef je daar geen mijn in Afrika voor te ontginnen met alle nare arbeidsomstandigheden van dien en ook het hele transport en dat soort zaken. Breng alles naar de menselijke maat terug. Waar het fout gaat, is onze exponentiële vraag. We verbruiken voor meer dan twee tot drie aardbollen.”  

    Luchtbel Schiphol 

    Mensen willen vier keer per jaar op vakantie en voor € 35,- naar Barcelona. Duurzaamheid valt dan niet binnen de eigen comfortzone. “Nog meer comfort, nog meer reizen.” Het moge duidelijk zijn, Walter vindt dat dit anders kan en moet. “Maar dat reizen is door corona aan het kantelen. Schiphol, KLM: één grote luchtbel, niet toekomstbestendig. We moeten het niet in de lucht houden vanwege schijnbaar toekomstbestendige werkgelegenheid. Biedt een ander perspectief, een andere toekomst dan het verplaatsen van producten en mensen.” 

    Window dressing

    Er zijn te weinig kritische consumenten, vindt hij. Daarom druipt de duurzame window dressing ook als marketingstrategie van merken af, ook van energieleveranciers. Walter kan zich daar boos over maken. Het moet eerlijk en oprecht zijn. Als bedrijf of consument moet je ervan op aan kunnen dat het klopt en eerlijk is.  

    Fake biomassa

    Nog meer fake, de biomassa. “Hout wordt uit Canada geïmporteerd voor bijstook in de kolencentrales. Dat heet dan groene stroom. Jij en ik dragen daaraan bij door gigantische subsidiebedragen.” Allemaal mogelijk dankzij duurbetaalde lobby in Europa. Maar die sterke lobby, daar stond hij ook zelf met zijn neus bovenop toen hij bij het Ministerie van VROM werkte. Terwijl hij in zijn rol als vergunningsadviseur grote bedenkingen en bezwaren had voor de tweede kolencentrale op de Maasvlakte, was de deal in de Haagse Ministeriële achterkamertjes al gesloten. Walter: “Toenmalig minister Jacqueline Cramer had echt het verschil kunnen maken door de invulling van de energieproductie en -vraag op een ander manier te organiseren. Dat gesprek is ze naar mijn idee niet of onvoldoende aangegaan met de initiatiefnemer van deze kolencentrale.” Het gevolg: de samenleving krijgt de miljoenenrekening gepresenteerd voor vervroegd sluiten van de kolencentrales! De vervuiler betaalt niet, maar ontvangt.

    Fossiele belangen

    De belangen in de fossiele wereld zijn te groot. Walter zegt: “De gevestigde orde oefent te veel invloed uit op het regime.” Waarbij het regime staat voor de overheid, en de gevestigde orde voor bedrijven zoals Shell. “Shell wil wel veranderen, maar dan wel volgens hun planning. De investering versneld afbouwen willen ze niet en de aandeelhouders gaan voor profit. In het kader van: eruit halen wat erin zit.” Die krachtenvelden bepalen de route en de snelheid. “We gaan willens en wetens in een slakkengang.” 

    Bottom-up

    De Nederlandse samenleving is nu aan zet. Tijd voor een bottom-up-benadering, waarbij we slechts gefaciliteerd worden door de overheid met paspoort, rijbewijs en bouwvergunning. “Trek mensen uit de eenzaamheid als participant in wijkcorporaties, waarin iedereen dezelfde rechten heeft. Een wijkcorporatie die de mensen bijstaat en ontzorgt. Met elkaar en voor elkaar. Er is meer verbondenheid nodig. Niet: dat mag de samenleving oplossen. Jij bént de samenleving! We moeten koers zetten op kwaliteit van leven, waarde creëren. Niet met een nieuwe dure auto, dat is allemaal onzin.” En dat gaat niet vanzelf, geeft Walter aan, dat moet je willen. Daar is lef voor nodig en een ander economisch stelsel, waarbij vervuilers gaan betalen. 

    Bewuste keuze 

    Zijn oproep aan de bouwers van Nederland: “Ga niet op bouwbesluitniveau zitten, maar bouw voor een circulaire toekomst met een scope van 80 jaar of langer.”  En aan iedereen: “Wees eens kritisch naar jezelf toe. Welke wereld wil ik en wat wil ik achterlaten voor de volgende generatie?” Duurzaam duur? Niet als je gaat voor dierbaar. “Opgeven is geen optie, we hebben namelijk geen andere planeet.” 

     


    Op de hoogte blijven van interessante verhalen van professionals? Meld je dan aan bij de community.

    Aanmelden community

     

    Lees verder

    Bloggers uitgelicht

    Kirsten Bekkers
    Kirsten Bekkers
    Ruimtelijk onderzoeker conceptontwikkeling
    Jan Nathan Rozendaal
    Jan Nathan Rozendaal
    Burgemeester gemeente Elburg
    Astrid Nienhuis
    Astrid Nienhuis
    Burgemeester gemeente Heemstede
    Andy van den Dobbelsteen
    Andy van den Dobbelsteen
    Hoogleraar Climate Design & Sustainability, fac. Bouwkunde TU Delft