Wees niet bang voor de omgeving

BLOG
Projectmanagement
Gijs Damen
Projectleider Greenports – Ruimtelijke herstructuring bij provincie Zuid-Holland
29 september 2021

In het hart van de Nederlandse glastuinbouw vindt een herontwikkelingsproject plaats dat nu al de geest van de Omgevingswet ademt. Projectleider Gijs van Damen van provincie Zuid-Holland vertelt wat dat betekent voor de rol van de overheid in zulke gebiedsprocessen. “Van ‘wij-zij’ moet je komen naar ‘wij-wij’.”

Voor Gijs Damen, projectleider bij provincie Zuid-Holland, is de cirkel op dit moment op twee manieren rond. Niet alleen is de planoloog na functies in onder meer vastgoedmanagement en grondverwerving teruggekeerd naar zijn oorspronkelijke vakgebied, hij is sinds eind 2020 ook betrokken bij de herontwikkeling van de plek waar zijn wieg stond: de Broekpolder, een glastuinbouwgebied van 600 hectare tussen Wateringen, Kwintsheul en Honselersdijk in het Westland.

Connectie maken

Als tuinderszoon groeide Gijs letterlijk op tussen de kassen. Net als veel van zijn klasgenoten werkte hij van jongs af in de vrije uren mee op het bedrijf van zijn vader. Op zijn twintigste – hij studeerde inmiddels planologie – maakte hij van nabij de impact van de ruimtelijke ontwikkelingen in het Westland mee: het familiebedrijf ging over naar een bijna vijf keer zo groot tuindersbedrijf. Het ouderlijk huis ging tegen de vlakte, zijn ouders verhuisden van de Broekpolder naar een eengezinswoning in het dorp. “Dat was voor hen een flinke overgang,” zegt hij, terugblikkend op die tijd.

Ontwikkelingen

In de jaren ‘90 waren er in de Broekpolder nog zo’n 400 glastuinbouwbedrijven. Door schaalvergroting en bedrijfsbeëindiging is dat aantal teruggelopen tot 115. Maar tussen de kassen met tomaten, komkommers, kweekplanten en andere gewassen staan nog wel 200 woningen. En net als in veel andere kassengebieden in het Westland heeft de Broekpolder te maken met grote vraagstukken als klimaatverandering, verduurzaming, personeelstekorten en mobiliteit. Gijs: “De bedrijven in het gebied zijn veel bezig met innovatie. Een paar jaar geleden realiseerden ze zich dat ze die uitdagingen beter het hoofd konden bieden als ze samen optrokken. En dat ze daarbij ook de bewoners nodig hadden.”


Gebiedscoöper
atie

De beraadslagingen van bedrijven en bewoners leidden uiteindelijk tot de oprichting van de Coöperatie Broekpolder 2040, waarin beide partijen vertegenwoordigd zijn. Toen de coöperatie zelf contact zocht met de overheid was dat het startpunt voor herontwikkelingsproject Broekpolder 2040. Naast projecttrekker Provincie Zuid-Holland nemen ook de gemeente Westland en het Hoogheemraadschap van Delfland actief deel - én de gebiedscoöperatie. Gijs: “Het is een behoorlijk uniek project, zeker binnen de glastuinbouw. Ik ken geen andere plek waar een gebiedscoöperatie op deze manier meedoet. Een nieuwe manier van werken, bottom-up, in de geest van de Omgevingswet.”

Droombeeld

Het maken van een gezamenlijk toekomstbeeld voor de Broekpolder was de eerste stap in de herontwikkeling. In Gijs’ ogen is dit essentieel om volgende stappen in het proces te kunnen zetten. “Het Droombeeld Broekpolder 2040 is via kantinesessies op diverse bedrijven tot stand gekomen, waarbij elke keer een bepaald thema centraal werd gezet, bijvoorbeeld innovatie, water, huisvesting en groeimogelijkheden.”

Schermafbeelding 2021-09-28 om 11.59.13
Proeftuin

In de ruimtelijke ordening is het beleid van oudsher restrictief geweest, legt Gijs uit. De provinciale verordening legt vast welke functie een bepaald gebied heeft en bepaalt dat daar niets anders mag – voor de Broekpolder betekent dat dus: alleen glastuinbouw. “In dit project is er meer mogelijk,” vertelt Gijs. “Vanuit de Omgevingswet kun je de herontwikkeling van de Broekpolder letterlijk en figuurlijk zien als een proeftuin onder een glazen stolp.”


Andere rol

Dat de vragen en wensen in dit gebiedsproces vanuit de bedrijven en de bewoners komen vraagt van de overheid een andere houding en rol, merkt Gijs. “Die rol kun je omschrijven als actief faciliterend en ondersteunend. We spelen in op wat er in het gebied leeft, werken mee met de dingen waar energie op zit. Vaak vervullen we de rol van gespreksleider. Belangrijk is dat mensen in staat zijn om daadwerkelijk naar elkaar te luisteren. Van ‘wij-zij’ moet je komen naar ‘wij-wij’.” 


Knarrenhofjes

Eén van de huidige initiatieven, vanuit de werkgroep Huisvesting, betreft zogenoemde “knarrenhofje” maar wel op de Westlandse manier: nieuw te bouwen huizen aan het water voor oudere tuinders, op relatief ruime kavels. Gijs: “In de oude situatie zou zo’n initiatief waarschijnlijk geen kans maken. Nu helpen we het gebied om de plannen zo op te stellen en ontwikkelen dat ze kans maken op goedkeuring, onder meer door mee te denken over de inpassing en de financiering.”


Helderheid bieden

Met de veranderde rol van de overheid komt een andere rol meer centraal te staan, vertelt Gijs: “Het bieden van helderheid over de onzekerheid van het proces.” Want de ambtenaren kunnen wel meedenken, faciliteren, ondersteunen, maar ze hebben niet het laatste woord. “Wij helpen de bedrijven en bewoners bijvoorbeeld om zaken explicieter te maken en om bestuurlijk draagvlak te creëren. Maar de Provinciale Staten en de gemeenteraad hebben het laatste woord. Als je dat duidelijk vertelt, accepteren mensen dat.”


In gesprek gaan

De herontwikkeling van de Broekpolder trekt op verschillende niveaus de aandacht, merkt Gijs. Intern bij de provincie wordt het project gebruikt voor onderzoek. Greenport West-Holland kijkt eveneens belangstellend mee naar het proces en de uitkomsten. Ook vanuit het gebied zelf komen reacties. “Mensen laten weten dat ze blij zijn met de rol van de provincie. Er is ook helemaal geen discussie over geweest. We worden gezien als een relatief onafhankelijke partij. Al met al ben ik echt positief over deze aanpak. Mijn belangrijkste boodschap aan collega’s en bestuurders is dan ook: wees niet bang voor de omgeving, ga met elkaar in gesprek.”