Wees mobiliteitsfrustraties de baas, gebruik MaaS*

Duurzaamheid
Innovatie
Pim Labee
Ph.D. Candidate Smart Mobility bij TU/e
07 maart 2022

Uiteindelijk wordt het zoiets als mobility on demand met zelfrijdende auto’s en mensen die zichzelf voortbewegen op eigen spierkracht – scheelt veel blik op de weg en parkeerruimte. Maar vooralsnog moet Nederland beter inzicht krijgen in de gevolgen van mobiliteit op gezondheid en klimaat. Dat moet genoeg motivatie geven om gebruik te maken van innovatie, van MaaS: Mobility as a Service. 

De autootjes moesten sneller, de torens hoger, het gevoel ‘dit kan beter’ zat er al jong in bij Pim Labee. Zijn onderzoekende aard is ook niet nieuw. “Ik vroeg altijd: waarom doen we dingen zo?” Data-analyse triggert hem eigenlijk pas sinds kort. “Ik leerde over een nieuwe programmeertaal en heb dit in mijn vrije tijd opgepakt. Veel beter dan Excel. Het feit dat je gewoon problemen kunt oplossen met data; dat 50 regels code iets creëert wat je daarvoor nog niet wist …” 

NEON

Als promovendus houdt hij zich bij de TU/e bezig met mobiliteit en vormt daarmee een schakel binnen het project dat luistert naar de naam: NEON [New Energy and mobility Outlook for the Netherlands]. De modellen van dit grote project moeten uiteindelijk open source worden aangeboden, zodat iedereen – maar bij voorkeur policy makers – aan knoppen kan draaien … “Dat versnelt de transitie. We willen juist veel meer die betrekking krijgen met bedrijven en overheden, met andere mensen. Dat stukje wiskunde willen we heel tastbaar maken en ook heel visueel, als in gamification. Dat mensen echt kunnen zien: oké, als wij deze energiemix gaan hanteren de komende jaren, wat gebeurt er dan? Kunnen mensen dan nog van a naar b komen, kunnen mensen dan thuis nog hun verwarming voordelig stoken …?”  

De kennis van onderzoekers gaat nu naar wetenschappelijke tijdschriften. “En dat is heel leuk en heel belangrijk," stelt Pim, “maar we zijn nu met zulke grote issues bezig, mobiliteit en energietransitie, dat hoe groter ons publiek, hoe meer mensen dit begrijpen.” We zoomen in op zijn eigen onderzoek: Mobility as a Service for urban emissions. Let’s go. 

Schermafbeelding 2022-03-07 om 11.18.23

 

MaaS

Eerst: wat is MaaS? “MaaS is door een professor – die het concept bedacht heeft – vergeleken met Spotify. Bij Spotify kies je een genre, een nummer. Je zet de muziek aan, maar bent geen eigenaar, je betaalt een maandelijks bedrag.” Als je alle vormen van mobiliteit ziet als genre en de provider als nummer, dan snap je wat MaaS inhoudt. 

Om het belang en het voordeel te begrijpen, is het goed om te weten hoelang een auto per dag stilstaat, dat is namelijk 23 uur. Inderdaad, schokkend. Zoveel kostbare materialen ... Eén auto zou eigenlijk meer mensen moeten dienen. MaaS voorziet daarin met slechts één app. Het is zelfs beter dan dat, het voorziet in de volledige mobiliteitsbehoefte van zijn gebruikers. De vertrouwde 9292ov-app, maar dan uitgebreider. 

En als er dan minder auto’s in het straatbeeld aanwezig zijn, is er meer ruimte voor groen. En het kan dus gewoon, de nieuwe techniek is prachtig, volgens Pim. In combinatie met andere innovaties – in dit geval de smartphone met GPS en 4G/5G – is MaaS een één-tweetje. MaaS plant je beste rit met alle mogelijke, duurzame combinaties. Dat gaat in 4 stapjes:

  1. Plannen
  2. Reserveren
  3. Betalen | tickets zijn ook gewoon online te bestellen
  4. Unlocken van je (gereserveerde) step, scooter of auto. 


Luchtvervuiling

Pim wilde iets doen met mobiliteitsproblemen en de luchtvervuiling in de steden. “Veel mensen in Europa komen vroegtijdig te overlijden door directe gevolgen van luchtvervuiling. In Nederland zijn dit 3000 mensen per jaar.” Daarnaast zijn de files die rondom steden ontstaan natuurlijk ook niet echt bevorderlijk voor onze gezondheid, we worden er gestrest en agressief van, het kost tijd en dus ook nog eens veel geld. De Europese prognose voor 2050 is dat 80% van de mensen dan in de stad woont; als de luchtkwaliteit niet beter wordt … Pim: “Gevolgen zijn geïrriteerde ogen, astmaklachten, COPD en kanker.” Anderzijds is er het klimaatprobleem en transport is gewoon één van de grootste vervuilers die we kennen. “Dat waren mijn drijfveren”, zegt Pim. “Hoe kunnen we dat nou terugdringen?” Zijn supervisor adviseert hem MaaS te onderzoeken. 

Rittenpatronen

Zijn ijkpunt, nulpunt zo je wilt, is gesimuleerd met een model dat voor een hele stad voorspelt wie wanneer welke activiteit gaat doen, voor hoe lang en hoe die persoon zijn activiteit bereikt. Pim komt met een voorbeeld: “Stel je voor, een persoon vertrekt rond 8 uur naar zijn werk. Woont en werkt in dezelfde stad, dus pakt de fiets. Komt om half 9 aan, werkt tot 5 uur. Pakt de fiets weer, doet boodschappen en gaat daarna onderweg naar huis. Dan heb je een rittenpatroon voor die ene persoon. Dat model voorspelt patronen voor een hele stad.” In het model worden alle nuances meegenomen: student, werkend, gepensioneerd, wel auto, geen auto … Data om de modellen mee te trainen wordt verzameld vanuit travel diaries. Geen reisverhalen, wel socio-demografische gegevens en info over ritten en tijd. “Alle bewegingen worden in kaart gebracht.” Dat dus, en daarbovenop de leeftijd en het type brandstof van de auto’s. “Dat zijn de grootste factoren van luchtvervuiling.” De uitkomst is de emissie! Emissie wordt onderverdeeld in CO2, CO, NOX, fijnstof en methaan. “Het ene gas is het andere niet.” 

MaaS-scenario’s

Maar dan: “Hoe gaan we MaaS simuleren? Dat is lastig.” Wat volgt is een stated choice experiment, gehouden onder 1000 mensen. “Hoe aannemelijk is het dat jij die MaaS-dienst aanschaft?” Interesse hangt samen met wie je bent, waar je woont, hoe oud je bent en of mensen in je sociale netwerk er al gebruik van maken. The next step is abonnementen simuleren. “De adaptatiegraad hangt af van de aantrekkelijkheid van de dienst.” Er worden drie verschillende scenario’s geschetst:

  1. Goedkoop, veel ritten met het ov. Dit is het positieve scenario.
  2. Duur, extra ritten met vaste korting. Dit is het conservatieve scenario.
  3. En als laatste een scenario dat ertussenin zit qua prijs en aantrekkelijkheid van inclusieve diensten. 

De uitkomsten van het ijkpunt – waar het allemaal mee begon – worden aangepast naar bovengenoemde scenario’s. Als je de nieuwe uitkomsten nu met de oude uitkomsten vergelijkt is dit de conclusie: het optimistische scenario brengt de meeste reductie. Het gaat hierbij om de helft! Ik herhaal: de helft. Maar Pim is ook realistisch en beseft dat dit optimistische scenario niet snel gerealiseerd wordt. Want, wie gaat dat betalen? Private partijen willen vooral winst maken, en daarnaast is MaaS niet zomaar even geïmplementeerd in heel Nederland met alle benodigde infrastructuur.

Ov-mijdend 

We waren al lekker op weg met MaaS en de bereidheid van Nederlanders om te kiezen voor ander vervoer dan eigen brandstofverbruikend vervoer, maar toen kwam Covid en Covid zorgt voor ov-vermijdend gedrag. Tijdens Covid hebben veel mensen een tweedehands auto aangeschaft – om dat ov te mijden. Een probleem is dus mensen terugkrijgen in het ov. 

Een ander probleem is juist de aanschaf van auto’s voor MaaS. Er is een enorm tekort aan benodigde chips voor de autobranche ontstaan. Als MaaS doorzet, moeten er wel auto’s zijn die we kunnen delen. 

Hoe vervoert Pim zichzelf eigenlijk? Als hij gaat golfen – Pim is jong en golfen is best hip – pakt hij niet een eigen benzineslurpende auto richting golfbaan, dan rijdt hij mee met vrienden of hij reserveert een elektrische deelauto. Maar fietsend of met een elektrische deelscooter komt hij ook al een eind. Als je maar wilt … 

Autominnend

Met zijn huidige uitspraken maakt hij zich niet altijd geliefd bij autominnende vrienden. Om de auto minder aantrekkelijk te maken, is hij voorstander van kilometerrijden. We moeten volgens hem af van het idee dat een auto geldt als statussymbool, andere vormen van vervoer moeten gewoon aantrekkelijker gemaakt worden. “Nu hoor ik argumenten als: het is niet mijn eigen auto, ik vind het onhygiënisch …” 

Misschien is de eerste stap om de tweede auto in de ban te doen. In plaats daarvan naast de eigen auto gebruikmaken van een deelauto. “Dit zou al zoveel ruimte en uitstoot schelen. We moeten inzien dat een eigen auto geen must meer is. Als maar een paar procent van het land dat inziet, dan volgt de rest vanzelf.”

*On the spot bedacht door Pim! Als zijn quote niet blijft hangen, laat het dan zijn rapport zijn. The implications of Mobility as a Service for urban emissions - ScienceDirect