‘Planoloog en kunstenaar kunnen niet zonder elkaar’

BLOG
Innovatie
Chermaine Vermeulen
Masterstudent Urban and Area Development
09 december 2021

Kan kunst bijdragen aan succesvolle participatie? Heel veel, zegt Chermaine Vermeulen. De maatschappelijk betrokken ontwerper houdt een vurig pleidooi voor samenwerking tussen kunstenaars en planologen in stedelijke gebiedsprocessen. 

Waarom meldt een afgestudeerde van de kunstacademie zich aan voor een masteropleiding Urban and Area Development? Ontwerper Chermaine Vermeulen hoeft daar niet lang over na te denken. “Design en stedelijke ontwikkeling vullen elkaar supergoed aan. De creativiteit en ontvankelijkheid van de een, de technische kennis en planningsvaardigheden van de ander.” 

Vier jaar geleden koos de 22-jarige Meerkerkse bewust voor de St. Joost School of Art & Design in Breda. “Die school daagt de studenten niet alleen uit om hun eigen artistieke stijl te vinden en na te denken over hun interesses en ambities,” vertelt ze, “maar ook om samen te werken – en dat is niet vanzelfsprekend op kunstopleidingen.” 

Wijkrechtbank

In het derde jaar werd Chermaine gegrepen door het thema buurtontwikkeling. “Ik zet mijn creativiteit het liefst in om sociale processen te ontwerpen.” Tijdens haar studie werkte ze onder meer aan een project in opdracht van de wijkrechtbank in Woensel (Noord-Eindhoven). Deze wijkrechtbank, de eerste in Nederland, kampte met een gebrekkig contact met de bewoners. 

“Voor ons eindproduct verzamelden ik en mijn medestudenten foto’s en citaten van bewoners met wie we in gesprek waren geweest,” vertelt Chermaine. “Die plaatsen we op een grote installatie die een tijd in het gerechtshof van Den Bosch heeft gestaan. Kregen we leuke reacties op.”

“Alles kan anders”

Chermaine is ervan overtuigd dat een ‘kunst-aanpak’ veel kan opleveren in gebiedsprocessen. “Kunstenaars kijken kritisch naar de samenleving. Voor hen zijn de dingen nooit vaststaand. In principe kan alles anders. Ze zijn er ook op getraind om ontvankelijk te zijn voor signalen die normaal weinig aandacht krijgen. Bovendien kunnen ze bewoners op speelse wijze aanzetten om hun kennis te delen.”

Veldonderzoek

Het proces begint altijd met onderzoek, vertelt Chermaine. “Eerst deskresearch op internet en in kranten: wat speelt er in de wijk? Daarna veldonderzoek. De wijk in gaan, rondlopen, je openstellen, observeren. Op een gegeven moment knoop je een praatje aan. Meestal kom je dan snel in contact met mensen die meer kunnen vertellen.”

Verplaatsbare speeltuin

Tijdens haar afstudeerproject werkte Chermaine in het Seeligkwartier in Breda, een voormalig kazerneterrein dat wordt getransformeerd tot woongebied en stadspark. In gesprekken merkte ze op dat de doelgroep kinderen ongehoord bleef. Ze ging aan de slag met twee groepen basisschoolkinderen van KBS de Weerijs, zowel de onderbouw als groep 7 en 8. 

Met papier, karton en wc-rollen maakten de kinderen maquettes van hun ideale wijk. “Supersimpele materialen, maar de boodschap was helder,” vertelt ze enthousiast. Het project leidde uiteindelijk tot een echte verplaatsbare speeltuin die kinderen steeds opnieuw op verschillende plekken in Breda kunnen opbouwen.

GS-NDA-ChermaineVermeulen-PLAY!1-2021(1)

Speelse werkvormen

Chermaine was blij verrast door de actieve betrokkenheid van de kinderen uit groep 7 en 8. “Op die leeftijd zijn ze toch met andere dingen bezig, maar ze hielden hun aandacht er goed bij. Speelse werkvormen kunnen ook goed werken bij volwassenen in participatietrajecten. Co-creatie met bewoners is bij stedelijke ontwikkeling sowieso een must. Het kost extra tijd, maar kan heel veel opleveren: betere onderlinge relaties in de wijk en een betere relatie tussen bewoners en gemeente.” 

Van elkaar leren

Chermaine had het Seeligkwartier al eerder leren kennen via een stage bij adviesbureau Open Kaart uit Rotterdam. Als stageopdracht ontwikkelde ze een digitaal platform, Vrienden van het Seeligkwartier, op basis van interviews met een breed scala van mensen uit de wijk. “Die opdracht deed ik samen met een studente van de opleiding Built Environment van de Bredase hogeschool, Maaike van Leeuwen. Wat me vooral opviel: hoe ongelooflijk veel we van elkaar leerden. Dat was echt een eyeopener.”

Van stedenbouwkundige Maaike leerde Chermaine vooral technische dingen, zoals tekenen in AutoCAD en de grote impact van groen op een wijk, vertelt ze. Maar het leren ging ook andersom. “Zij leerde van mij bijvoorbeeld hoe je via Instagram een online buurtplatform opzet en hoe je een experimenteel interview houdt,” zegt ze. “Die samenwerking was voor mij de trigger om de master in Utrecht te gaan doen. Vanuit de overtuiging: planoloog en designer kunnen niet zonder elkaar.”

 

Toelichting beeldmateriaal:
- Portretfoto gemaakt door Machteld van Ochten
- Foto van de installatie gemaakt door Joshua Verreijt