Ontwikkeling krijgt pas echt de ruimte door verbinding

Innovatie
Ruimtelijke ontwikkeling
Niels Monster en Max Suijkerbuijk
Senior adviseur en projectmanager gebiedsontwikkeling & Stedenbouwkundige bij Witteveen+Bos
13 april 2022

Twee mannen, twee vakdisciplines, maar één visie. Een visie die in sneltreinvaart bekrachtigd is op het terrein van de Floriade in Almere. Stedenbouwers en civiel technici opereren hier schouder aan schouder en maken daardoor het gedroomde mogelijk in een zeer kort tijdsbestek. Het kan wel! En de koning opent het resultaat op woensdag 13 april.

De eerste man is Niels Monster, civiel technicus, al 25 jaar werkzaam voor advies- ingenieursbureau Witteveen+Bos. “Ik heb hier mijn eigen carrièrepad kunnen volgen met nu als meest recente taak het oprichten van een team dat stedenbouw en civiele techniek met elkaar verbindt.” De tweede man is Max Suijkerbuijk, stedenbouwkundige en nu bijna 4 jaar werkzaam voor Witteveen+Bos.

 

Hetzelfde, maar dan omgekeerd

Volgens Niels is er meer dan de technische kant, het gaat ook om de vormgevende. Volgens Max is er voor resultaat meer nodig dan mooie woorden over verbinding tussen bovengrondse en ondergrondse werken. Max ging daarom tijdens zijn studie al intensief op zoek naar samenwerking met de civiele kant. Zo komen twee mannen van diverse disciplines, maar met een gezamenlijke visie, bij Witteveen+Bos bij elkaar. “We vullen elkaar aan, maar dan precies omgekeerd”, lacht Max. En waar Niels dan al de nodige meters heeft gemaakt, valt Max met zijn neus in de boter als hij op zijn eerste werkdag aan de slag gaat voor de Floriade. 

Floriade 2022

We gaan een paar jaar terug in de tijd, naar 2018. In dat jaar roept de gemeente Almere de markt erbij. Ze willen de Floriade als vliegwiel gebruiken om het gebied in één keer goed te ontwikkelen. Zodat na het evenement een woonwijk kan verrijzen. Amvest en Witteveen+Bos bundelen hun krachten en winnen de tender. Niels: “Elke Floriade die tot nu toe is geweest, wordt een soort relict, maar het blijft een park. Hier is sprake van omgekeerde stedenbouw met woningen en voorzieningen. Het wordt een woonwijk, maar eerst is er een tijdelijk evenement.” 

Normaal worden volgens Niels de koeien van het veld gejaagd, wordt er zand gestort en verrijzen er huizen. Voordat de woonwijk dan een groene waas heeft, ben je 10 tot 15 jaar verder. Dit gebied is al groen – zelfs de verharding heeft een groene uitstraling – en in dit gebied wordt binnenkort gebouwd. “Je tuin is buiten. Er is één ontsluiting, de rest is autoluw of autovrij. Het is één groot gebied waarin je kunt spelen, je rondje kunt rennen, je hond kunt uitlaten, in het bos kunt ravotten … Amvest riep al: Wij hebben gedurende een half jaar een levende catalogus voor de woningen waar je doorheen kunt lopen.” 

Koninklijk bezoek

En ook al lijkt in 2018 de Floriade nog ver weg, de tijd dringt. Niels: “Er was alleen een masterplan. Een gridstructuur die het gebied definieert. Een oude camping, een jachthaven en een bestaand eiland wat nog niet eens is verbonden.” Ook al is er zo goed als niets, de opening van de Floriade door de koning op 13 april 2022 staat als een keiharde deadline. 

Wat vraagt dit van de ontwerpende partij? Max: “We zijn begonnen met het plan dat er lag, met visies, mooie beelden en de vraag: hoe kunnen we dit realiseren in de tijd die we hebben?” Er zijn allerlei beperkingen, verwachtingen en eisen die verenigd moeten worden door allemaal verschillende partijen aan eenzelfde tafel. Zo zit de Floriade BV, de organisator van het evenement, aan tafel, maar er wordt ook gedacht vanuit de toekomstige woonwijk Hortus. 

FloriadeFoto: Max Suijkerbuijk

Na 2022

De woonwijk moet groen, duurzaam, met innovaties op het gebied van water, energie, verkeer, biodiversiteit … “Waar komen de woningen, hoe gaat het verkeer rijden? En elke keer weer terugredeneren, hoe zit dat evenement dan in elkaar? Er is 2022, maar ook daarna. Intensief en interessant”, vat Max dit proces in een paar woorden samen. De mannen praten door over de verbindende ontwerpprincipes, want alles valt met alles samen. 

En nu komt Niels pas echt op dreef: “Ik noem gebiedsontwikkeling eigenlijk een ontwerpersparadox: het is de kunst van het verbinden.” Hij legt uit wat hij daarmee bedoelt: “Het gaat bij gebiedsontwikkeling om complexe processen, waarbij iedereen elkaar beïnvloedt en zijn eigen belang heeft. Wat je vaak ziet is dat partijen zeggen: als je mij er eerder bij betrokken had, had ik eerder invloed kunnen uitoefenen op het belang en was het wel gelukt. De ontwerpersparadox is voor mij dus dat als alle partijen dat blijven zeggen, je nog steeds een volgtijdelijkheid in het ontwerpproces krijgt. Want je blijft doen wat je deed en blijft achter elkaar aan ontwerpen. Dus een paradox die je alleen kunt verbreken door te verbinden.” Vanuit de vliegtuigindustrie haalt hij het parallelle ontwerpen naar de gebiedsontwikkeling

Max verbaast zich dat het niet voor iedere stedenbouwkundige de standaard is om direct de ondergrondse infra te betrekken bij de ontwerpen. Want als je een dominante water- of gasleiding over het hoofd ziet, kan je dat duur komen te staan, ergens krijg je er last van. Niels: “De kwaliteit gaat omlaag, omdat je het totaalplaatje niet voor ogen hebt.” Een kleine kanttekening vanuit Max is dat je je hierdoor niet moet laten beperken, houd je creatieve ambitie hoog! 

Vreemde talen

Die kunst van het verbinden heeft te maken met het begrijpen van elkaars taal. “Oprechte interesse tonen, iemands belangen snappen.” Max schetst de parallelle samenwerking voor de Floriade. “Je stelt logische vragen om het plan te doorlopen op verschillende thema’s en dat is een paar keer heen en weer gegaan.” Waar normaal iedereen in een eigen wagonnetje achter elkaar aan rijdt, zijn deze partijen in één coupé gekropen om samen richting eindbestemming te rijden! Elke keer dat ze wat deden voor de woonwijk, wisten ze dat dit effect had op de Floriade. “Hoe kunnen we de looproute van de Floriade zo maken dat dit ook de ontsluiting van de woonwijk, de bouwroutes en het kabel-leidingtracé wordt. En dan wordt het interessant.” Dit klinkt als meer dan een win-winsituatie. Maar vraagt wel om het nodige gepingpong en uitruil. Alles voor het beste plan.   

Ontwerploopje

Max: “Zo’n ontwerploop heb ik geleerd tijdens mijn studie. Het is niet altijd leuk, dan denk je: ‘Ik was er toch al?’ Het doel is niet om het eens te zijn met elkaar, maar om samen binnen de tijd het mooiste en beste resultaat neer te zetten.” Het sluiten van een compromis is een wezenlijk onderdeel van het plan. “Een integraal plan, als je je afvraagt: Kan het ook echt? Ja het kan. Kijk maar, het ligt daarbuiten”, zegt Max trots. Geen afgebrokkelde ambities, maar een visie die zich uitbouwt. 

Driehoek

Niels vertelt over zijn favoriete driehoek. “Je zou kunnen zeggen praktisch haalbaar, creatieve ambitie en robuuste betaalbaarheid, die moeten elkaar in balans houden. Dat is mijn basis om te reageren op een ontwerpproces dat gaande is. Max en ik doen dat samen. Het is ook wat hij weleens zegt: je kunt wel mooie plannen maken, maar ik wil erdoorheen kunnen lopen.” 

Binnen die driehoek zitten ook weer de verbindende ontwerpprocessen. Niels somt ze nog even op: water, energie, verkeer, sociale cohesie. “De grote wens van Almere is dat de Floriade toegankelijk is voor mindervaliden, dat je met een rolstoel door de expo kunt. Niet steiler dan 2%. Maar wil je water oppervlakkig afvoeren, probeer dat maar in een platte polder. Toch is dat gelukt en daar zijn we trots op.” 

Nog iets wat gelukt is en een volgende keer volledig uitgerold kan worden, is gelijkstroom! Niels: “Plek kunnen bieden aan innovatie, kan alleen maar als je gelijk opgaat.” Op Europese schaal wordt dit de eerste woonwijk waarvan de openbare verlichting gebruikmaakt van gelijkstroom. “Hoogst ongebruikelijk, maar wij konden de gemeente overtuigen, omdat er ook veel minder koper nodig is voor de leidingen.”. 

Schema Urban Innovators

Trots

De trots over het succes van de Floriade overheerst. Niels: “Het is als een cadeautje, wat je met twee vakgebieden kunt realiseren in een korte tijd.” Hij vertelt dat ze stedenbouwkundigen binnen Witteveen+Bos een postmasteropleiding civiele techniek aanbieden. “Het gaat echt over dat opleiden, dat we elkaars taal leren spreken. In de huidige tijdsgeest is dat volgens mij heel logisch. Zoek elkaar op en ga die confrontatie en die uitdaging met elkaar aan! Verbind.” 

Foto header: Donald Boïng