Ontsla ontslag en neem je beste zelf mee

OUT OF THE BLOG
Duurzaamheid
Marjolein ten Hoonte
Directeur Arbeidsmarkt & MVO bij Randstad Groep
11 april 2021

We zijn ons gaan gedragen naar een systeem en dat is niet juist, zegt Marjolein ten Hoonte, directeur arbeidsmarkt en mvo bij Randstad Groep. Jij bent namelijk meer dan wat je doet en het leven draait niet alleen om werk. Haar visie op de arbeidsmarkt is absoluut een duurzame.

“Ik zie ontstaan dat organisaties zeggen: ik wil gewoon geen slechte werkgever zijn. Ik wil niet tegen iemand hoeven zeggen: je baan houdt op. Ik wil dat iemand verder kan en niet meer afhankelijk is van deze baan. Dat is niet meer van deze tijd.” Met alles wat ze doet – en dat is een heleboel – hoopt Marjolein een bijdrage te leveren aan een betere arbeidsmarkt.  

Werk als poort

“We hebben gedaan alsof de vaste baan iets was waar je je hele leven lang op kan rekenen en alles in een mensenleven is daaromheen georganiseerd. Werk is de poort naar alles geworden. Maar als je kijkt hoe de wereld zich ontwikkelt …, die hele vastomlijnde route is er niet meer. En ik merk dat dat niet alleen mensen onzeker maakt, maar ook politici en beleidsmakers.” 

Polarisatie

Op dit moment is er een tweedeling te bespeuren op de arbeidsmarkt, Marjolein omschrijft de huidige polarisatie als volgt: “Er is een grote groep mensen die gelooft dat de oude wereld nog bestaat. En het institutioneel bestel zou het ook fijn vinden om nog terug te kunnen organiseren naar de vaste baan en alles wat daarmee samenhangt. Er is ook een grote groep andere mensen die dat niet meer ontmoet en die anders ervaren.” Het gevoel van onzekerheid dat nu rondom werk boven de maatschappij hangt, zorgt er onder andere voor dat huwelijken en gezinsplannen op de lange baan worden geschoven. 

Zonder werk 

We moeten ons afvragen op welke manier we ons werk gaan organiseren, want de systeemwereld is los komen te staan van de leefwereld, van wat mensen eigenlijk nodig hebben. De WRR en commissie-Borstlap gaven het al aan: Pas op, dit gaat de verkeerde kant uit. “Borstlap zegt daarvan: Organiseer een overzichtelijk aantal contractvormen: zzp, vast/tijdelijk en uitzenden. Rond dit massieve blok van goed geregeld werk dienen we moderne en activerende sociale zekerheid te bouwen. Zodat iedere werkende zich, los van de contractvorm, veilig voelt in zijn bestaan.” Dat gunt Marjolein de samenleving én de arbeidsmarkt. 

Status en rechten

“We zijn ons werk geworden, we ontlenen er status aan en zijn dan ook enorm bang om het te verliezen”, zegt ze. Daarbij, aan een lang dienstverband ontleen je ook meer rechten. Denk maar aan WW en vertrekpremie. Volgens Marjolein heeft ‘het systeem’ de stilzitter beloond. En nu het moment daar is om in beweging te komen, word je daarbij niet geholpen door datzelfde systeem. 

Een mooi moment om de term duurzame arbeidsmarkt te introduceren. Want dan ben je niet alleen aan het werk, je kunt ook de overstap maken naar ander werk, waarbij je dus wel geholpen wordt.

Work as a service

Het verblijf bij een bedrijf hangt meer en meer van de medewerker zelf af. Volgens Marjolein ten Hoonte moeten we toe naar work as a service. Haar uitleg is als volgt: wat de hr-functionaris vroeger allemaal voor je regelde, moet je nu voor jezelf kunnen regelen. Financiën, arbeidsvoorwaarden, inzicht in je reputatie, skills-paspoort, kijk op opleidingen. Je moet het voor mensen zelf inzichtelijk maken. En natuurlijk word je daarbij geholpen door bedrijven of opdrachtgevers van dat moment. “Dit alles moet je eigenlijk ‘op de man’ dragen. Zodat het met je mee kan reizen over de arbeidsmarkt.” Daar is-ie weer: niet stilzitten, maar in beweging komen, met je eigen werktasje dus. 

Versnipperd

En als je dan met je eigen bepakking over de werkwereld reist, moet je wel weten waar je aan kunt bellen met vragen. Nu is dat nog te versnipperd. Marjolein: “Voor het één moet je bij de gemeente zijn, voor het ander bij het UWV. Als je een nieuwe vuilcontainer aan moet vragen, dan is daar een telefoonnummer en wordt dat acuut geregeld, maar als je je baan kwijtraakt in dit land … dat is toch een zoektocht. Wie helpt jou met het vinden van aansluiting naar ander werk?” 

Gemakzuchtig denken

We werken ons een slag in de rondte, maar zijn gemakzuchtig in ons denken. We denken: het komt wel goed, of: het zal mij wel niet gebeuren. In plaats daarvan kun je jezelf voortdurend bevragen. Wat doe ik hier? Wat kan ik nog meer? Blijft mijn baan bestaan? 

Blijft jouw baan niet bestaan, dan kun je wachten op het sociaal plan, dat is wat de gemiddelde werknemer ook doet om daarna bij te komen van het aangedane onrecht. “Als je gaat overwegen wat je gaat doen en je wacht net iets te lang, dan mis je aansluiting. Wat er moet gebeuren is dat je niet alleen wordt geholpen met de afstap, maar ook met een nieuwe opstap. Dan wordt het dus een overstap.” Toch wordt van werk naar werk nu nog vaak argwanend bekeken. Mensen zijn iets kwijt, willen daarom rouwen, maar dat verlies zou best minder diep mogen met meer oog voor perspectief, is Marjoleins mening.

Sociale leunstoel

De leunstoel die sociale zekerheid heet, zit eigenlijk net iets te comfortabel, legt Ten Hoonte uit. Zet je het activerend en helpend in, dan komt het iedereen ten goede. En ben je even niet in staat tot werken, dan mag je heus uitrusten. “Je hoeft niet altijd op de toppen van je kunnen te werken.” En nu denk je waarschijnlijk: wie gaat dat dan betalen? Daar heeft Marjolein antwoord op: “Een dag per week sparen we voor ons pensioen, een pot met geld dat wacht. Zou je dat geld ook anders – wel verstandig – kunnen inzetten?” 

Realistisch gezien is werk natuurlijk ook maar gewoon werk. “We maken het ook veel te zwaar. Er is veel meer in een mensenleven dan alleen werk. Die context mag meer aandacht krijgen. Want dan is het ook uitdagend om andere dingen aan te pakken.” En wil je 30 jaar bij hetzelfde bedrijf werken, dat kan. Maar laat het dan wel stromen, is het advies van Marjolein. 

Ontslag ontslaan

Tijd voor een ontslagvrije samenleving met enkel werkzoekenden. En omdat het ernaar uitziet dat we een arbeidsmarkt krijgen met tekorten, is het dus zoeken van krimp- naar kanssector. “Zie je ook wat je daar kunt leren en wat jij kunt bijdragen?” Als het goed is, weet je inmiddels wie je bent en wat je meeneemt. 

Je beste zelf

Naast je werktasje neem je ook jezelf mee. Je beste zelf in dit geval. “Je bent je eigen ik, maar om wat voor reden dan ook laat je die thuis”, zegt Marjolein. “Je verbeeldingskracht, je nieuwsgierigheid, de extra energie om te onderzoeken of om een goed netwerk op te bouwen. Dat zit ‘m in dat keurige industriële wereldje waarin je heel erg gaat conformeren. Niet te lastig, niet te innovatief … Vandaag de dag is dat heel onverstandig. We zijn op zoek naar jou!” Een topic waar ze hele hr-afdelingen mee uitdaagt en daarin stuit ze op weerstand. We konden namelijk altijd voortborduren op wat we deden. 

Gestold belang

Die weerstand neemt ook de vorm aan van gestold belang. Denk aan vakbond, OR, gemeente, UWV. Al die partijen vinden die nieuwe wereld mooi, maar houden liever vast aan het oude, wel zo comfortabel. Voorkom dus dat je meegaat in het comfort van oude systemen, want dat remt je ontwikkeling. Voorkom het stempel van werkloos, noem jezelf: werkzoekend. “Die fase, dat is bijna een interbellum, die moeten we met elkaar door.” We moeten toe naar een nieuwe wereld met een andere vorm van zekerheid. 

Organisaties moeten bewegen, maar in kleine stapjes. Waarbij we af moeten van het businessmodel en toe moeten naar het waardemodel. “Op welke manier draagt jouw core-business bij aan de maatschappij. Als je aan het werk gaat binnen jouw eigen vermogen om dit voor elkaar te krijgen, dan bereik je met elkaar dat zoetjesaan de wereld verandert.” Dat industriële vingertje moet ook stoppen, niet langer wijzen naar de ander, maar je eigen verantwoordelijkheid pakken. Wat kan ik doen, wie heb ik daarbij nodig? 

Geen haast

Ze waarschuwt voor haast, want dit verhaal gaat nog wel een paar generaties duren. “Nu succes willen, dat kan niet op dit dossier.” Ze gebruikt de metafoor van een kaarsje dat onderweg niet uit mag gaan. Blijf erover praten, houd het op de agenda. “We zijn gewend om heel daadkrachtig te zijn op onze eigen m2, samenwerken met anderen vinden we lastig.” En ja, geeft ze aan, een greenfield zou makkelijk zijn, maar we hebben nu eenmaal onze historie die we met ons meenemen. 

Community

Een community kan bijdragen aan de duurzame arbeidsmarkt waar we naar toewerken. Gezamenlijk naar vraagstukken kijken met the wisdom of the crowd. De diversiteit en inclusiviteit van zo’n community moeten we juist omarmen. “Je hebt in ogenschouw te nemen dat je altijd onderdeel bent van een groter geheel. En dat je zelf een geluksvogel kunt zijn en moet bedenken waar je dan van waarde kunt zijn om de dingen die we nu constateren te verbeteren.” En kennisdeling helpt. 

Begin

“Als mensen aan mij vragen waar ze dan moeten beginnen, dan is mijn antwoord: Begin. Wat zou ik kunnen doen om van waarde te zijn?”