Laat je als gemeente niet verrassen, leef vandaag de toekomst

BLOG
Innovatie
Sven de Laaf
Sr. Innovation consultant & Business Builder
08 november 2021

Als gemeente kan de toekomst je overkomen, je kunt ‘m ook vooraf schetsen in een living lab. Op die manier ga je de dialoog aan met gestaafd materiaal. Met een regelluwe speeltuin breng je de innovaties van de toekomst vandaag al tot leven. Zo bedenk je vandaag alvast waar je over 30 jaar blij van wordt. Nieuwsgierig geworden? Lees dan het verhaal van Sven de Laaf. 

Hij zet net de bakfiets neer – een van zijn laatste innovaties – drie meter lang, één meter breed. Hij bedenkt iets dat hem heel handig lijkt en niet veel later staat hij dan in een enorme loods bakfietsen te produceren. Iets met zero mission, handig voor de bouw en voor kinderdagverblijven. Als je Sven de Laaf hoort praten, weet je dat je met een ondernemer praat. Iemand die overal kansen ziet, ze grijpt, niet bang is om fouten te maken en een enorm meeslepend enthousiasme heeft. Maar vandaag praten we niet over bakfietsen, vandaag praten we over living labs. Sven neemt ons mee in zijn denkbeelden en zijn doen. 


Lef en implementatie

Innovatie kan niet zonder lef en zonder implementatie. Wil je meer dan papieren tijgers, pas dan het ‘trucje’ van Sven toe. Ontkoppel innovatie van de organisatie en plak het eraan als het een succesvolle innovatie blijkt te zijn. Als topsporter – was-ie ook ooit – leerde hij wat zijn span of control is en daar vallen mensen zoals aandeelhouders duidelijk niet onder. “Die zien alleen maar risico, geen potentie. Ken de regels van het spel en ga daarbinnen iets slims doen.” Zoiets slims is dus een living lab. “Een gebied waarin je dingen uitprobeert. Waarin je toekomstige innovatie op een laagdrempelige manier test.” En dat dan bij voorkeur in een regelluwe omgeving. 

Scheveningen

De wethouder van Den Haag blijkt een dapper persoon, want zij koos als living lab de boulevard van Scheveningen uit. Een gebied dat zo’n 15 miljoen bezoekers per jaar trekt.  “Toen ik het uitlegde met een PowerPointpresentatie, vergeleek ik het met een black box. Je weet wel die van in een vliegtuig – die overigens oranje is. Is een vliegtuig neergestort dan laden ze de black box in in de flight simulator. Piloten die hun uren willen maken, gaan die scenario’s doorvliegen. En dat is tweeledig. Eén om die piloten te trainen, zodat ze weten hoe ze moeten handelen. Maar anderzijds ook om aan de achterkant te kijken: hé de piloot doet nu dit en stort toch neer.” Door terug te elimineren, kan blijken, dat door een defecte sensor van slechts een paar honderd dollar een heel toestel naar de grond is getrokken. Oefenen en ontdekken in een veilige omgeving dus. Dat maakt het zo krachtig. 

Vooraf acteren

Waarom je zo’n living lab in je gemeente wilt, is eigenlijk heel logisch. Je wilt voorbereid zijn op de toekomst en niet het risico lopen dat de toekomst je gewoon overkomt, toch? Sven heeft daar een net zo pakkend als irritant voorbeeld bij; de deelscooters in Scheveningen, waardoor hij op warme dagen zijn deur niet meer uit kan. Die deur wordt dan namelijk gebarricadeerd door de deelscooter van één van die 15 miljoen blije toeristen. De gemeente reageert daarop met een bordje Gelieve hier niet te parkeren, dat geen indruk maakt. “Je kunt veel meer met data doen om dat soort stromen te analyseren en te voorkomen. Nu wordt er achteraf gehandeld met een bordje. Maar waarom is de stad niet zelf op zoek naar innovatie? We weten dat we een klimaatakkoord hebben, we weten dat we een zero mission zone aan het creëren zijn. Waarom denken we daar niet over na?” Volgens Sven zijn er gewoon allemaal kleine eilandjes en die kleine eilandjes zijn er niet van en er is vaak geen plek om iets uit te proberen. 

Scheveningen boulevard

Sven krijgt dus met het smart city team van Den Haag wél een gebied toegewezen in Scheveningen, verzamelt proactieve mensen en uitgangspunten en gaat aan de slag. “Wat heeft zo’n gebied nodig? Connectiviteit en stroom, de basisbehoeften. Is dat geregeld, dan kun je opplussen met flexibiliteit.” Maar ja, de boulevard mag niet open voor een passende ondergrondse infra. Gelukkig kunnen ze ondergronds meeliften met mantelbuizen door de verbouwing op de noord boulevard. “En dan worden er Smart City Hubs gebouwd. Dat waren de lichtmasten en de kiosken met serverruimte, sensor in de dakrand, mooie camera erin verwerkt voor de openbare orde en veiligheid.” Multi-use devices die het straatbeeld niet vervuilen. Echt een win-win-win-situatie.

Multi-use

Hét grote voordeel van multi-use is dat je slechts één punt nodig hebt. Zo kun je op de plek van de beveiligingscamera met een sensor ook het aantal voorbijgangers tellen. Die data helpen je vervolgens te bepalen wanneer je het beste een evenement kunt organiseren, of wanneer het rustig is en je de straat kunt openbreken. “Nu doen we maar wat.” Maar dat mag niet zomaar, want als het van de politie is noemen we het WPG, Wet politiegegevens en als het van de gemeente is, is het AVG, de normale privacywetgeving. 

Een interessante dialoog, volgens Sven. “Je hebt het lab nodig om te testen wat mogelijk is en dan kun je een dialoog starten met kritische ketenpartners, zoals Bits of Freedom, bewoners, ondernemers, gemeenteambtenaren, ethical hackers. Wat zien we en willen we dit, worden we hier blij van? Zonder living lab geen dialoog.” Zolang innovaties papieren tijgers blijven, handelen we allemaal als aandeelhouders en vertonen we risicomijdend gedrag. “Als je het kleinschalig uitprobeert, kun je gefundeerd een discussie voeren.” 

Afvalrobot 

Smart@Sea werd ook aan de Scheveningse boulevard in het leven geroepen. Allerlei startups bedachten innovaties voor de volgende problemen: afval, verloren kindjes, beleving geluidsoverlast. De enige eis was connectiviteit. De absolute winnaar: een zelfrijdende afvalrobot. Je zwaait ernaar en hij komt je afval ophalen. “Het is vernieuwend en nee zo’n kleine robot gaat niet het afvalprobleem van Scheveningen oplossen. Maar het startte wel een dialoog. Met bewoners, passanten, kinderen. ‘Wat vind je hier nu van?’ En dat bracht zoveel nieuwe inzichten.” Inzichten die weer van pas komen bij het te maken beleid. 

Urban operator

Nog zo’n uitermate interessante discussie valt te voeren over de urban operator. Komt-ie: “Jij als persoon bent van waarde. En als je een telefoon hebt dan verrijk je een ander met jouw data en je betaalt er zelf voor.” Volgens Sven kun je dit principe ook omdraaien en er dan gemeentebreed beter van worden. Het geld stroomt toch al, waarom niet de gemeenschap in om op die manier duurzame initiatieven te ontplooien? “Stel je Amsterdam voor als living lab. Er zijn overal data en één urban operator die onderhandelt met alle partijen. Het gaat dan wel om steward-ownership, het bedrijf is van zichzelf. Bestuurders zijn geen eigenaren, hebben geen winstbelang, maar krijgen gewoon betaald. En je hebt de steward owners, die krijgen niet het geld, maar hebben wel de keuze. Zeg dat dit alle bewoners van Amsterdam zijn. Wat gaan we doen met dat miljoen? Gaan we voor plantjes in de grachten, voor groene daken?” Het gaat dus niet om persoonlijke winstbejag of macht en het geld dat er is, wordt volgens democratische principes uitgegeven. Maar helaas voor Sven – en wellicht voor ons allen – is de wereld hier nog niet klaar voor. De gemeente mag geen winst maken. Dus strategisch neergezette Smart City Hubs verrijken vooralsnog de grote providers – denk nog even aan die 15 miljoen toeristen – en de gemeente verdient nul. 

Multi-users zijn gewoon ook heel moeilijk, legt Sven uit. Op papier zijn het no-brainers, maar in real ligt de verantwoordelijkheid bij niemand. Want als een paal dient als openbare verlichting én als laadpaal is het de verantwoordelijkheid van zowel dienst stadsontwikkeling als dienst stadsbeheer, dat zijn twee verschillende werelden. Tsja, maak er dan een Smart City Hub van en geef de verantwoordelijkheid aan de afdeling urban operator, stelt Sven voor. 

Zijn oproep: “Heb de ballen om zo’n urban operator op te richten voor een aantal jaar. En als het slaagt, dan incorporeren we dat in ons beleid, want het is van ons allemaal. We verdienen geld voor de stad en dat gaan we duurzaam investeren.” 

Heb lef, maak klein, ga het doen, deel kennis en wees niet bang om fouten te maken. Leef je toekomst in je living lab …