Laat inwoners niet in de kou staan

BLOG
Duurzaamheid
Jur Marringa
Kwartiermaker Energiebank Rivierenland bij Energiebank Rivierenland
03 november 2021

Maatschappelijke betrokkenheid betekent dat je je medemens niet in de kou laat staan. Door de stijgende elektriciteitsrekeningen ontstaat er een nieuwe vorm van armoede, energiearmoede. Jur Marringa is een kwartiermaker, of misschien veel meer een lawaaimaker, want hij praat zich de blaren op de tong om energiearmoede Nederland uit te helpen.

Hij woont al 30 jaar in de Betuwe en heeft de nodige bestuurlijke taken vervuld. Misschien is hij nog wel niet zo’n beroemdheid als Flipje, maar Google bevestigt, wat hij zelf ook al aangeeft, dat hij behept is met een enorme maatschappelijke betrokkenheid. “Die maatschappelijke betrokkenheid, daar heb ik soms echt last van. Ik verdien er mijn geld mee en ben er ook in mijn vrije tijd nog druk mee. Dat is wie ik ben. En als zoiets vanuit jezelf komt, kent dat ook zijn beperkingen. Het valt onder de afdeling doorgeslagen kwaliteiten”, lacht hij. 

Energiebank Rivierenland

Wat begon als een betaalde opdracht: onderzoek voor acht gemeenten in Rivierenland de kansen aan de randen van de RES, slokt nu al zijn vrije tijd op. Na afloop van de opdracht heeft hij de Energiebank namelijk niet losgelaten, maar als privépersoon opgepakt. Zo’n Energiebank kost natuurlijk bakken energie en wie van de acht gemeenten zou deze handschoen oppakken? 

Energiearmoede

Energiearmoede is ineens geen onbekende term meer in Nederland, maar een hot topic. Jur: “Een week of twee geleden kwam er een rapport van TNO uit. Niet alle mensen kunnen zelf in beweging komen om hun huis te isoleren. Door schuldhulpverlening of door een tekort aan eigen middelen. Het gaat dan om meer dan een miljoen mensen.” Een goede week daarna schoot de gasprijs door het plafond. “Het is echt aan de orde, mensen kunnen niet meer meekomen.” 

Waar het aan schort, volgens Jur, zijn gedrag en middelen. Gedrag dat gestimuleerd moet worden en middelen die beschikbaar gesteld moeten worden. “De transitie gaat verder dan een tochtstrip.” Jur vertelt dat mensen die zich bezighouden met overleven, zich niet ook nog eens kunnen bezighouden met energiezuinig leven. Daar is gewoonweg geen ruimte voor en dat terwijl ander gedrag juist het broodnodige geld bespaart. “Je moet mensen aan de hand meenemen. In plaats van: wat is het hier warm, ik gooi een raam open, ze leren de verwarming naar beneden te zetten.” 

Systeemland

Jur bouwt met zijn Energiebank aan een nieuw systeem, want dan is alles weer rechtmatig en doelmatig en zo. Precies zoals we dat in Nederland graag zien. Maar ergens is het natuurlijk van de zotte dat er een systeem wordt opgezet omdat de verkokerde systemen ervoor zorgen dat mensen  elkaar niet meer vinden en aanvullen. Dat er zoveel tijd gaat zitten in het wegschrijven van het werk, dat mensen amper aan werken toekomen. Schuldhulpverlening doet fantastisch werk, zegt Jur, maar heeft onvoldoende oog voor de energierekening. Die sociale kant, die hulpverlenerskant moet toegevoegd worden aan het technische verhaal van de energietransitie. En ja, dat gaat dan in die ene taal die we allemaal snappen, systeemtaal. “We zitten in zo’n ongelooflijk systeemland.” Door alle regeltjes lopen onze systemen nu vast. Tijd voor een nieuw systeem. Een systeem waarin mensen naar elkaar omkijken, voor elkaar zorgen en elkaar niet in de kou laten staan … 

Energietransitie én een betere samenleving

Met de aankomende verkiezingen in zicht is de lokale politiek wel warm te krijgen voor de Energiebank, geeft Jur aan. Voor Rivierenland betekent dit dat er maar liefst 250.000 inwoners bereikt kunnen worden met deze positieve boodschap. Maar eigenlijk gaat het om iets dat nog veel groter is dan goede wil en een pot met geld. “De energietransitie is geen technische exercitie. Het is een kans om als samenleving beter te functioneren. Door samenwerking. Kijk naar je eigen gebied, je straat, je buurtje …” 

Groter drama

De mensen die straks bij de Energiebank aan moeten kloppen, hebben nu vaak nog geen idee wat hen boven het hoofd hangt. En ze zijn vaak ook niet in staat om er tegen die tijd iets op te bedenken. Het systeem, het liberale marktdenken, leerde ons te kiezen voor kortlopende contracten. “Maar warmte is net zoals water ontzettend belangrijk in onze samenleving om een comfortabel leven te kunnen leiden. Mensen komen nog meer in de problemen en het drama wordt alleen maar groter.” Laten we hopen dat mensen niet hoeven kiezen tussen voedsel en elektriciteit. 

Groene elite

Op dit moment is eigenlijk alleen nog maar de groene elite in staat – en drukdoende – om hun individuele vraagstuk op te lossen. En nu lukt dat nog wel, geeft Jur aan, maar als er nog veel meer stekkers op het netwerk aangesloten worden en er is niet voldoende opslagcapaciteit … “Dat was van de week nog in het nieuws. Er is nu zelfs ergens een school die niet afgebouwd kan worden omdat er geen elektriciteit meer is.” Dat het zover kan komen, komt volgens Jur door koffiedik kijken en een eigen mening. “Vanuit Den Haag is er te weinig leiderschap om dit op te lossen.” 

Energiecoach en revolverend fonds

Terug naar de Energiebank in Rivierenland. Wat is het plan?  “Er zijn sociale energiecoaches die mensen helpen bij eigen gedrag. Dus die tochtstrip en zo’n schermpje achter de radiator die warmte terugkaatst.” Aangezien er al genoeg technische energiecoaches zijn die op pad gaan na een vraag aan het energieloket, is het slim deze mensen extra op te leiden. Dat is wat de Energiebank voor zijn rekening neemt. Een mooie samenwerking. Schuldhulpverleners moeten ook met een energiezuinige bril leren kijken, dus die leiden ze ook op. “Maar daarnaast werken we ook aan een revolverend fonds.” 

Kijk, zo’n fonds is uniek. Energiebanken zijn niet breed gezaaid in Nederland, maar ze zijn er wel. En dan dus met name gericht op de energiecoaches. Wat houdt zo’n fonds in? “We willen geld ophalen uit de samenleving, zodat mensen die in armoede leven kunnen investeren in een energiezuinige koelkast, wasmachine, zonnepanelen, isolatie of zelfs een warmtepomp.” Het is geen gift, het gaat om een lening met minimale rente, dus mensen betalen de rekening uiteindelijk zelf. 

Succesvolle pilot

Door de investering vanuit het fonds gaat de energierekening naar beneden. Het verschil tussen de oude en de nieuwe energierekening is wat terugbetaald wordt aan het fonds. “Er komt een heel begeleidingssysteem om heen om zo de betaalzekerheid van mensen te garanderen.” Jur is druk aan het lobbyen om de fondsen te vullen met reeds bestaande fondsen. Er zijn namelijk best wat lokale, vaak eeuwenoude, fondsen bestemd om het armoedeprobleem op te lossen. Dat klinkt als een simpele rekensom die warme huizen gaat opleveren. In Culemborg is er al een succesvolle pilot gedraaid.

Uitbreiding

Die pilot wil Jur nu graag als een olievlek zien uitrollen over de acht gemeenten. “Per gemeente zijn er dan zo’n 10 vrijwilligers nodig. Ik zie het echt als een groeiend model. We gaan gewoon van start.” 

Mensen in Rivierenland die lijden aan energiearmoede kunnen binnenkort aankloppen bij de Energiebank. Daar krijgt de noodlijdende mens hopelijk weer energie van. Draai jij al warm voor het plan van Jur? Doe dan mee. “Ik nodig mensen uit om samen met mij uit te breiden.”