'Haal die schotten weg'

OUT OF THE BLOG
Innovatie
Jeroen Korthals
Beleidsmedewerker onderwijs
10 december 2021

Professionals in onderwijs, zorg en stedelijke ontwikkeling moeten meer samenwerken om onderwijsachterstanden aan te pakken. Dat is de boodschap van Jeroen Korthals, beleidsmedewerker Onderwijs van de gemeente Hoorn. “We moeten de kloof dichten. Alle kinderen moeten de kans krijgen hun talenten te ontwikkelen. Zonder uitzondering.”

Onderwijsachterstanden in het basisonderwijs helpen oplossen. Dat is de taak waaraan Jeroen Korthals (46) zich als adviseur bij de gemeente Hoorn dagelijks wijdt. Onder meer door onderwijs te verbinden met andere beleidsterreinen, zoals zorg, welzijn en huisvesting. Zelf legde hij als ‘stapelaar’ in het voortgezet onderwijs een lange weg af: via LEAO en MBO naar HBO en daarna nog een studie sociologie aan de Universiteit van Amsterdam. “Ik heb van nabij meegemaakt hoe onderwijs iemand kan tegenhouden maar ook hoe het hem vooruit kan helpen,” zegt hij met een droog lachje.

Groeikern

Hoorn is een groeikern zoals die zich in de laatste decennia van de vorige eeuw op meer plekken in Nederland hebben ontwikkeld. Het aantal inwoners groeide van ongeveer 20.000 in 1960 naar ruim 70.000 nu. Ondertussen werd de bevolking ook meer divers en nam de groep inwoners met een migratieachtergrond vooral de laatste decennia sterk toe. Afgezien van het historische centrum wordt de stad gekenmerkt door een mix van bloemkoolwijken, hoogbouw, appartementencomplexen, 2-onder-1-kappers en sociale koopwoningen. “Een heel gemiddelde groeigemeente,” stelt Jeroen, “vergelijkbaar met steden als Purmerend, Zoetermeer en Nieuwegein. Met vergelijkbare uitdagingen ook.”

Van buiten naar binnen

Met 80% van de kinderen gaat het goed, stelt Jeroen. Ze verlaten de school met een diploma en stromen door naar vervolgopleidingen of werk. “Met ongeveer 20% gaat het minder goed. In bepaalde wijken zie je op de scholen een clustering van problemen op het gebied van gezondheid, concentratie en gedrag. Die problemen worden deels veroorzaakt door sociaaleconomische factoren buiten de scholen, bijvoorbeeld bewegingsarmoede, taalachterstanden, schuldenproblematiek, slechte huisvesting en de bijbehorende stress. Die problemen komen van buiten naar binnen, de school in.”

Pedagogisch klimaat

De gemeente Hoorn faciliteert en ondersteunt scholen en zorg- en welzijnsinstellingen om te komen tot een goed pedagogisch klimaat rond de scholen. “Daarmee bedoelen we een zekere mate van structuur en veiligheid waarin alle kinderen goed kunnen functioneren. Zonder uitzondering, dus ook de tachtig procent waar het in principe goed mee gaat.”

Bureaucratische schotten

Sinds 2016 is de Wet passend onderwijs van kracht. Doel van deze wet: alle basisschoolleerlingen met een specifieke onderwijsbehoefte zo passend mogelijk onderwijs geven. Maar in Jeroens ogen is dat vooral een papieren werkelijkheid. “De praktijk is weerbarstig. Leerkrachten moeten kinderen met aanzienlijke gedrags- of concentratieproblemen helpen terwijl ze daar helemaal niet voor zijn toegerust. Maar als een ouder contact zoekt met jeugdhulp zitten er bureaucratische schotten in de weg. Onderwijs en jeugdhulp werken niet als vanzelf samen. Ze hebben elk hun wet- en regelgeving en financiering.” 

Rol voor het Rijk

Door die verkokering moet een leerkracht langs verschillende loketten voordat hulpverleners een behandeltraject kunnen starten, vertelt Jeroen. Het gevolg: kinderen worden niet tijdig geholpen. “Wat ik zou willen is dat het Rijk het via wet- en regelgeving mogelijk maakt dat de samenwerking tussen die sectoren gemakkelijker wordt. Problemen die zich op school voordoen, doen zich vaak ook thuis en elders voor. Het helpt dan niet wanneer er verschillende professionals, los van elkaar, bezig zijn met hetzelfde probleem. Misschien kunnen ze hiervoor kijken naar Scandinavië, waar onderwijs en jeugdwelzijn beide onder Jeugdbeleid vallen.”

Fysiek samenbrengen

In Jeroens ogen moeten gemeenten daarnaast alle mogelijkheden benutten die ze hebben om onderwijsachterstanden aan te pakken. Bijvoorbeeld door scholen en andere instellingen fysiek samen te brengen. “Wanneer een bibliotheek, ouderconsulenten en de school samen in één gebouw zitten, wordt de drempel voor iedereen lager, met name voor de ouders van de kinderen. Dat is heel belangrijk. Vanuit de bibliotheek kunnen consulenten bijvoorbeeld de mensen thuis bezoeken om het voorlezen aan peuters te stimuleren.”

Een ander voorbeeld van het fysiek samenbrengen noemt Jeroen het nieuwe Integraal Kindcentrum in zijn gemeente. In dit initiatief, waar hij zelf bij betrokken was, delen basisschool, sportfaciliteiten en bibliotheek een accommodatie. “Daarvoor moeten dus ook de beleidsvelden sport en huisvesting aanhaken.”

Schotten weg

Op de achtergrond speelt de groeiende maatschappelijke kloof tussen verschillende bevolkingsgroepen. Onder meer door de segregatie in het onderwijs, stelt Jeroen. “In sommige wijken komen alle belemmerende factoren bij elkaar. Dat baart mij en mijn collega’s veel zorgen. Alle kinderen zouden de kans moeten krijgen om hun potentieel te ontdekken en te ontwikkelen, dat is het ultieme doel. Zelf heb ik aan den lijve ondervonden hoe belangrijk dat is. Hoogste tijd dus om de schotten weg te halen.”