Een heel bijzondere werkplek

BLOG
Projectmanagement
Caspar van Baal
Projectmanager Ontwikkeling & Bouw bij ARTIS
14 oktober 2021

Bouwen in een dierentuin is niet gewoon bouwen. Dat weet Caspar van Baal, projectmanager bij ARTIS, als geen ander. De Amsterdamse dierentuin telt 27 monumenten, is 365 dagen per jaar open, kent veel interne en externe stakeholders en – misschien wel het belangrijkste – heeft eindgebruikers die niet kunnen praten.

Ruim vier jaar geleden hield Caspar van Baal, destijds projectmanager bij een vastgoedadvies bureau, een presentatie voor zijn collega’s. De opdracht was om te vertellen over één uitgevoerd project waar hij trots op was en één project dat hem met trots zou vervullen als hij het mocht uitvoeren. Hoewel hij het op dat moment nog niet wist, zou die opdracht zijn loopbaan een heel nieuwe wending geven.

Caspar, fervent bezoeker van dierentuinen van Rio de Janeiro tot Peking, bedacht voor het tweede trots-project een dierenverblijf dat de perfecte wereld voor een bepaalde diersoort zou vormen. “Met die presentatie werd een zaadje geplant,” vertelt hij. ’s Avonds thuis in Amsterdam achter mijn laptop heb ik een vacature-alert bij ARTIS ingesteld. Drie maanden later mocht ik op gesprek komen voor de functie van projectmanager Ontwikkeling & Bouw.

Betrokkenheid

De beroemde Amsterdamse dierentuin is een heel bijzondere werkplek voor een bouwkundig ingenieur, dat heeft Caspar de afgelopen jaren mogen ervaren. Allereerst vanwege de grote betrokkenheid van de medewerkers. “ARTIS is niet alleen een dierentuin. Twee belangrijke pijlers zijn voorlichting en educatie. We vertellen het verhaal van de natuur en we zijn eerlijk over hoe het ervoor staat met de biodiversiteit op aarde. Die houding werkt ook door in mijn werk. Ik voel me echt op mijn plek.”

CvB ruine-1

Rijksmonumenten

Voor een projectmanager brengt ARTIS als locatie ook bijzondere uitdagingen met zich mee. Caspar: “Elke dierentuin heeft natuurlijk dierenverblijven en andere gebouwen die af en toe vernieuwd moeten worden, maar ARTIS heeft maar liefst 27 monumenten. We besteden veel zorg en aandacht om die gebouwen in stand te houden. En bij hergebruik van een monument is er altijd iets dat schuurt. Dat geeft een extra uitdaging.”


Transformatie bibliotheek

De afgelopen twee jaar werkte Caspar aan de herinrichting van de monumentale ARTIS-bibliotheek uit 1862, ontworpen door architect Gerlof Salm. Caspar: “Op de begane grond bevonden zich ooit zebrastallen, later archieven. Dat hebben we getransformeerd naar een kantoorfunctie. En er moest snel iets gebeuren, want het gebouw dreigde weg te zakken richting de Flamingovijver ernaast. Voor de nieuwe fundering zijn 104 schroefinjectiepalen gebruikt. Een interessante klus.”


Interne stakeholders

In vergelijking met zijn vroegere rol als projectmanager in de vastgoedsector zijn er bij ARTIS veel meer interne stakeholders om mee af te stemmen, vertelt Caspar. “Die rol past wel bij mij. Ik haal veel energie uit het enthousiasmeren van andere mensen.” Intern heeft Caspar daarbij, naast de directie en de afdelingen Beveiliging, Technische Dienst en Marketing & Communicatie, onder meer te maken met de afdeling Parkmanagement, die zich met name richt op de bezoekers in het park.


Flexibiliteit

Net als bij een attractiepark is het belangrijk dat bezoekers van ARTIS zo min mogelijk overlast ondervinden van de bouwwerkzaamheden, vertelt Caspar. “Bovendien zijn we 365 dagen per jaar open en is ARTIS qua oppervlakte niet heel groot. Dat stelt bijzondere eisen aan de aannemer. Hij moet niet alleen zijn bouwplaats heel compact houden, hij moet er bijvoorbeeld ook voor zorgen dat groot materieel zoals een shovel vóór de openingstijden de dierentuin uit is. Op dat soort flexibiliteit bevragen we aannemers ook bij de aanbesteding.”

Eindgebruikers die niet kunnen praten

Het allergrootste verschil met ‘gewone’ bouwprojecten is in Caspars ogen dat de eindgebruikers in zijn situatie niet kunnen praten. “Bij alles wat we in ARTIS onderhouden, bouwen of verbouwen houden we rekening met de dieren en hun welbevinden. Ik sta dus steeds in nauw contact met de afdeling Dier. Daar zit heel veel kennis: waar de dieren behoefte aan hebben, waar ze last van hebben. De verzorgers monitoren ook hoe de dieren reageren op de werkzaamheden.”


Bakstenen ruïne

In 2018 werkte Caspar aan het ontwerp en de bouw van een grote nieuwe volière voor de sneeuwuilen en Japanse kraanvogels van ARTIS. Extra uitdaging: de volière moest gebouwd worden rondom een monumentale bakstenen ruïne uit 1921. Bovendien moesten de bomen op deze plek zoveel mogelijk behouden blijven. Maar de belangrijkste eis was: de olifanten in het naastgelegen verblijf mochten niet van streek raken.

Schermafbeelding 2021-10-13 om 09.38.00-1

Gevoelig

“Veel mensen weten dat niet, maar olifanten zijn heel gevoelige dieren,” vertelt Caspar. “Ze raken bijvoorbeeld van slag als er dichtbij wordt geheid. We kozen daarom voor een heimethode die minder lawaai oplevert en die ook minder kans geeft op scheuren in de ruïne. Een uitdagend maar mooi project. Het mooiste was misschien nog wel dat een van de Japanse kraanvogels de eerste dag in de nieuwe volière al een ei legde. Dat gaf ons meteen een goed gevoel.”


Olifantenstal

De gevoeligheid van ’s werelds grootste landdieren speelde ook een rol bij een project waaraan Caspar twee jaar geleden werkte: de verbouwing van de grote olifantenstal. Om ruimte te maken voor de gewenste ‘gezinsuitbreiding’ bij de olifantengroep moesten een kleedruimte en een opslagruimte worden omgebouwd tot een extra stal.

Stalen gevelconstructie

“Een olifant kan wel 5.500 kilo wegen, daar was de buitenwand van het gebouw niet helemaal op berekend,” vertelt Caspar met enig gevoel voor understatement. “Binnen hadden we alle ruimte nodig, dus kozen we ervoor de zijgevel aan de buitenkant te verstevigen met een grote stalen constructie. Daar is precies in de stijl van het gebouw weer een gevel omheen gestuct. Het ziet eruit alsof het altijd zo geweest is.”

Flexibiliteit

Een extra complicerende factor bij de verbouwing van de olifantenstal: een van de olifantenkoeien was – zoals gehoopt - drachtig en daardoor extra gevoelig voor prikkels. Caspar: “De stal moest in elk geval voor de bevalling klaar zijn. Uitlopen was geen optie. Dus werd er ook tijdens de bouwvak doorgewerkt. Een paar weken na de oplevering werd er een gezond olifantenkalf geboren.”

Leeuwen

Inmiddels wacht Caspar weer een nieuwe interessante klus: een nieuw verblijf voor de leeuwen van ARTIS. “Dit project was vanwege de coronapandemie eigenlijk volledig van de baan, maar dankzij twee gulle schenkers blijven de leeuwen nu toch definitief in ARTIS en gaan we nu alsnog aan de slag met het ontwerp. Ik heb er heel veel zin in. Een project waarvan ik destijds in mijn presentatie had gehoopt het ooit te kunnen realiseren.”