De aarde is rond en een circulair systeem ook

BLOG
Beleid & advies
Duurzaamheid
Projectmanagement
Peter van Leent
Senior Adviseur Duurzaamheid bij Primum
06 juni 2021
“Toen ik klein was hoorde ik al: het gaat niet om vandaag, we doen dit voor morgen.” Inmiddels is Peter van Leent niet klein meer, maar de boodschap is onveranderd gebleven. Wil je toekomstbestendig bouwen, dan moet je niet volgen, dan moet je leiden. En nu is de tijd, want de circulaire markt is zich volop aan het ontwikkelen. 

Eerst bekeek hij de wereld veelal onder de zeespiegel, inmiddels houdt hij zich bezig met de duurzame wereld daarboven. Hoe belandt – zeer letterlijk – een mariene bioloog op de stoel van aanjager circulair en gezond bouwen? Wel, het antwoord is net zo ingewikkeld als simpel: dat komt door de liefde! De liefde voor een betere wereld, uiteraard. Maar meer nog door de liefde voor zijn vrouw, die hem uit het water van Nieuw-Zeeland naar België bracht. 

Goede nieuws

Zijn terugkeer naar Europa wordt bekroond met twee prachtige kinderen en een duurzame baan. Want met zijn kennis over biologie neemt hij natuurlijk ook veel kennis mee op het gebied van duurzaamheid. Terwijl hij zich bij Visser & Smit Hanab [onderdeel van VolkerWessels] bezighoudt met visie en strategie, groeit hij door richting Primum. Hij werkt dan nog steeds onder de vlag van VolkerWessels, maar wel voor meerdere organisaties en volledig onafhankelijk. “Je zit aan een groot bouwconcern vast, dus veel mensen weten je te vinden. Duurzaam advies wordt daarmee vaak direct duurzame realiteit in de gebouwde omgeving.” En dat is dan ook een groot pluspunt voor Peter, want als mariene bioloog deed hij vooral onderzoek. Nu is hij in de gelukkige hoedanigheid dat hij het goede nieuws veel meer mag verspreiden. 

En wat is dat goede nieuws dan dat Peter, enthousiast als hij is, wel van de daken wil schreeuwen? Dat heeft alles te maken met de circulaire economie die we met zijn allen moeten ambiëren. “We moeten denken in kringlopen. We hebben maar één aarde gekregen, of het nu gaat om chemische stoffen, bouwmaterialen, water of lucht. Een gezonde omgeving die oneindig door kan.” En ja, volgens Peter is dit mogelijk.

Systeem

We zitten volgens hem in een sociale verschuiving. Ook op de bouwplaats, al wordt die vandaag de dag nog veelal gedreven door de waan van diezelfde dag en het geld. En toch: “Als je het vraagt aan de directeur of aan de projectmedewerker …, zij willen zelf misschien wel andere keuzes maken, maar aan het einde van de dag worden zij afgerekend op winstmarge van het bedrijf. En dat is niet alleen in de bouw, zo is onze samenleving nu eenmaal georganiseerd.” 

Als mensen hebben we ons lineaire systeem gecreëerd, nu mogen we dit ook weer eigenhandig afbreken. Wat we daarbij nodig hebben, is inzicht. En daar heeft Primum onder meer prachtige dashboards voor ontwikkeld. Dashboards die je inzicht verschaffen in de milieu-impact van jouw bouwsels. 

https___primum.nl_circulair-en-gezond-bouwen

Deelaspecten van duurzaamheid. De aspecten die gerelateerd zijn aan circulariteit, zijn donker omrand. Bron: Primum

Dicht bij huis

Eerst zoeken we het wat dichterbij, bij Peter thuis. Zelf doet Peter ook wat hij kan in zijn eigen huis en achtertuin. “We zijn nu volop aan het renoveren. En nu loop ik er zelf ook tegenaan: je wilt alles, maar ergens houdt de pot met geld op. Dat is het spelletje wat ik met klanten ook altijd moet spelen: Waar kunnen jullie nu de beste maatregelen nemen binnen het beschikbare budget?” Keuzes, keuzes, keuzes ... 

Milieu-impact

Bij Primum maken Peter en zijn collega’s dus inzichtelijk welke milieu-impact keuzes hebben. Dat is de start van meer circulair ontwerpen en kiezen voor andere materialen. Zo laten ze aan een investeerder zien wat de milieu-impact is van een traditionele woning versus een circulaire. “Bijvoorbeeld CO2-uitstoot, of hoeveel stikstof komt er vrij op de bouwplaats, hoeveel stikstof in de productie, wat kost dat gebouw in onderhoud over de hele levensfase berekend? Circulariteit: hoeveel van die materialen zijn al gerecycled of hergebruikt als je ze inzet …” Alle data die nodig zijn, worden uit betrouwbare, onafhankelijke bronnen gehaald. Vooral dat onafhankelijk wordt nog eens extra benadrukt door Peter. Want dat maakt dat iedereen op dezelfde manier kan rekenen en resultaten onderling kunnen worden vergeleken.

Wat is de impact je waard? Kijk je naar houtbouw, dan kom je met een eerste berekening vaak 5 tot 15% duurder uit. Maar veel wordt er dan niet gewogen, zegt Peter. “Onderhoudskosten, levensduur en sloopkosten. Toekomstafhankelijk, daar word je vandaag niet op afgerekend. Maar wat nou als de bouw van je huurwoningen twee maanden eerder klaar is, dan krijg je twee maanden extra huur.” Een voorbeeld van Peter: stel je voor dat een isolatieplaat in aanschaf 20% duurder is, maar makkelijk op maat gemaakt en in elkaar geschroefd kan worden. Dat scheelt tijd en dus kosten. En als bonus is het materiaal opnieuw te gebruiken. Bouw- en onderhoudskosten dienen daarom altijd meegenomen te worden om circulair te bouwen. 

Uitvraag en aannemer

Peter gaat in gesprek met ontwikkelaars, investeerders, woningbouwverenigingen, ministeries, provincies, gemeenten …, het moge duidelijk zijn, Primum berekent meer dan de milieu-impact van huizen alleen. Alle bouw en infra maakt gebruik van materialen en al die materialen kun je doorrekenen. Advies wordt zowel aan de voor- als aan de achterkant gegeven. Waarbij ervoor wordt gewaakt dat, zodra ze aan een project voor de uitvrager werken, ze de aannemer overslaan. En helpen ze een aannemer bij een aanbesteding, dan waken ze ervoor dat ze maar voor één partij werkzaam zijn. Wel zo zuiver. 

Zelf zit Peter het liefst bij de aannemer. Dan heb je nog meer impact, geeft hij aan. “Terug naar concreet het maatregelenniveau. Want we denken ook graag mee over de concrete ‘hoe-vraag’. Dan kan het advies van vandaag morgen werkelijkheid zijn.” Het team bij Primum is behoorlijk uitgedijd in de jaren dat hij er werkt. Zo is er visie en strategie, circulaire gebouwen en gebiedsontwikkeling en de uitwerking van projecten met producten met een levenscyclusanalyse. Jaja, bij Primum is het een rond verhaal. 

Peter somt enkele vragen op die ze zoal binnenkrijgen. “Investeerders willen dat wij aantoonbaar hun circulariteit doorrekenen.” Voor Woningstichting Rochdale in Amsterdam hebben ze hele mooie dashboards ontwikkeld die precies laten zien waar de meeste milieuwinst te behalen is, dan weet je ook direct aan welke knoppen je moet draaien om er beter uit te komen. Dit zijn meteen de eerste gezamenlijke stappen in de ontwikkeling van circulair renoveren. En dat dankzij een prijsvraag van de gemeente Amsterdam ‘Op weg naar een circulaire stad’. “Wij hebben de vraag gesteld: hoe renoveren jullie vandaag? We hebben verschillende standaarden in kaart gebracht en bekijken de alternatieven voor verschillende bouwdelen: het dak, de binnenwand. We laten de impact van de standaard zien, de alternatieven en het verschil. Op die manier hebben zij hun eigen keuzetool in handen. Ze hebben de verschillende kosten in hun calculatie staan en als zij daar onze milieuwaarden naast leggen, dan weten zij ook de impact op het milieu. En op die manier kunnen zij een afweging maken.” Wanneer blijkt dat er veel milieuwinst te behalen valt met isolatiemateriaal, bijvoorbeeld. Alles wordt per item uitgedacht. En vanwege schaalbaarheid laat een dashboard de impact per m2 zien. C’est tout! 

CO2-positief

En er wordt alvast vooruitgekeken. De regelgeving is dan nog wel niet zo ver, maar er wordt al meegerekend: opgeslagen CO2 in materialen. Als je deze CO2-waarden mee mag nemen, kun je op CO2-positieve bouw uitkomen. “Biobased-materialen slaan op terwijl het groeit.” Uiteraard mag het dan niet na sloop alsnog in de oven, want dan vliegt alle eerdere winst keihard de lucht in. “Daarom is er nog veel discussie over”, legt Peter uit. 

96% circulair

Een bijzonder succesverhaal is Schiphol Trade Park, in opdracht van KWS. “Dat alle materialen doorgerekend worden en je uitkomt op 96% circulair. Als de opdrachtgever ambitie heeft en het geld.” Dit verdient toch wel een groot applaus, blijkt uit zijn toon.  

Circulair normaal

Duurzaamheid heeft wel echt een vlucht genomen. “Dat komt ook door de doelstellingen van de overheid, die de hele markt stuurt en aanjaagt. Denk ook aan de CO2-prestatieladder.” Sinds twee jaar komt het thema circulariteit hoger op de agenda te staan. “Hoe met het onderwerp om te gaan, is voor velen nog een vraagteken. Veel marktpartijen hebben nog geen inzicht in waar zij staan, of wat ze kunnen doen. Daar hebben we echt nog wel een aantal stappen in te zetten.” 

Circulariteit moet ook een nieuw normaal worden. Peter: “Dat het niet meer alleen om chique, uitzonderlijke projecten gaat, maar ook om gewoon een rijtjeshuis. Ik weet dat het kan!”