Burgemeester Nienhuis: "De wijk is van de wijk"

BLOG
Beleid & advies
Astrid Nienhuis
Burgemeester Gemeente Heemstede
10 juli 2021
Verbindingen zijn niet meer vanzelfsprekend. De verzuiling is voorbij en de consequenties daarvan sijpelen nu door in onze samenleving, want waar hoor je eigenlijk bij? We zoeken op eigen thema’s en belanden in digitale bubbels. Grote gezamenlijke thema’s verliezen we uit het oog. Astrid Nienhuis, burgermoeder van Heemstede, pleit voor meer sense of community. 

Als je niet meer weet bij welke politieke stroming je hoort, welk platform bij jou past, welke krant hoort bij jouw gedachtegoed … Als mensen elkaar niet meer kennen en niet weten op welke plek ze hun krachten kunnen bundelen. Wanneer iedereen strijdt om aandacht, iedereen gehoord wil worden. Wanneer we niet meer discussiëren, maar polariseren ... Volgens de burgemeester is dit een duidelijk signaal vanuit onze samenleving, ongeacht politieke kleuren. Hoe gaan we dit met elkaar oplossen?  

Corona-terugblik

“Vaktechnisch vond ik dat de grootste uitdaging: hoe blijf je burgermoeder én nabij, terwijl iedereen zoveel mogelijk thuis moest werken, ook ik.” En hoewel ze niet op de zaken vooruit wil lopen, “We weten natuurlijk nog niet hoe we hieruit komen”, steekt ze haar trots niet onder stoelen of banken. Want trots is ze op haar inwoners en ondernemers, op hoe ze omgaan met maatregelen, met digitaal samenzijn en nu ook met de versoepelingen en het herstel. 

Ze blikt nog even terug op het begin, toen corona net in Nederland was. “Er zijn veel mensen overleden in een verzorgingshuis in Heemstede, dat was erg verdrietig.” Maar het zorgen voor elkaar heeft wel een echte boost gekregen in coronatijd. Ook in Heemstede werd gekeken naar smakelijke mogelijkheden. “De smaak van Heemstede, een heerlijk maaltijdpakketje van verschillende ondernemers, was niet aan te slepen.”

Verschillen 

“Maar corona heeft ook uitvergroot wat er al was en nu extra zichtbaar is geworden.” Ze doelt daarmee op onze versnipperde samenleving. De verschillen tussen rijk-arm, Nederlanders-medelanders, leeftijdsgroepen. Daar moeten we ons echt zorgen over maken, vindt Astrid Nienhuis. 

Verzuiling

Ze verhaalt over de verzuiling. “Decennia geleden bracht de verzuiling je bij elkaar, dat was een vanzelfsprekendheid. Je hoorde bij een groep, we leefden in een geordende samenleving.” Toch komt er na het uit elkaar vallen van de zuilen vanaf de jaren 60 en 70 geen onrust. Vanaf de eeuwwisseling wordt dat anders. “Er komen andere politieke partijen en men gaat weer meer demonstreren. De verbindingen zijn niet meer vanzelfsprekend, maar dat is natuurlijk een sociologische achterafconclusie.”

Demonstraties

Burgemeester Nienhuis vindt de demonstraties ten tijde van corona opvallend. Naast de corona-demonstraties kwamen ook andere thema’s voorbij, zoals de Black Lives Matter-demonstraties. “Concrete thema’s, heftige thema’s. Als burgemeester ga ik niet over de inhoud, daar gaan wethouders over, maar ik proef die zoektocht naar verbinding; waar hoor ik bij. Iedereen bevindt zich door sociale media in een digitale bubbel, die de eigen opinie versterkt. Mensen vinden elkaar makkelijker.” Mensen vinden elkaar misschien makkelijker op thema’s, maar gaan vervolgens nog wel voorbij aan de gezamenlijkheid daarvan.

Sense of community

“Wat de verzuiling deed en waar mensen nog steeds naar verlangen is bij een community horen, bijvoorbeeld rondom gelijksoortige interesses. We hebben elkaar nodig.” De burgermoeder vertelt over de basisstructuur die hiervoor nodig is: “Maar dat moet wel een laagdrempelige ‘ontmoetingsstructuur’ zijn en niet van overheidswege ingericht, want dat kan leiden tot verzet.” En in haar beleving zou de wijk ook een soort basisstructuur kunnen zijn. “In coronatijd merkte je dat ook, waren we bewust zorgzaam in de eigen wijk, tot de eigen straat. Dat zorgt voor sense of community.” 

De politiek in Heemstede is zich zeer bewust van sense of community en hoe hard dit nodig is. Er is dan ook een speciaal potje waar mensen laagdrempelig geld uit kunnen halen om iets te betekenen voor de community, voor de eigen wijk. Het voldoet aan een behoefte; Heemstedenaren maken daar meer en meer gebruik van. Van volkstuintje tot hulp aan ouderen tot aan het inrichten van de speeltuin …

Wijk is van de wijk

“Driekwart jaar geleden liep ik door de wijk en ik had alle disciplines vanuit het gemeentehuis meegenomen. We kwamen bij een pleintje. Toen ik vroeg: Welke functie heeft dit pleintje voor jullie wijk, kunnen jullie daar met elkaar over nadenken? Waren de mensen verbaasd: mogen wij hier wat over zeggen?” Nu gaan de gedachten uit naar een volkstuintje en picknicktafels. “Het leuke is: inwoners denken niet sectoraal, zoals de overheid dat klassiek gezien doet, maar vanuit alle facetten van hun leven en leefomgeving die een bijdrage kunnen leveren. Aan voedsel, ontmoeting, vergroten van veiligheid. Zij redeneren vanuit hun leefwereld en niet vanuit stukjes en beetjes. In de discussie van de landelijke overheid wordt dit de menselijke maat genoemd. Vanzelfsprekend wat mij betreft, want wij zijn er toch voor de inwoners? De wijk is van de wijk.” 

Democratic challenge

Burgemeester Nienhuis is een voorstander van democratic challenge. “Er is veel deskundigheid in de samenleving waar we te weinig gebruik van maken en de overheid heeft niet de wijsheid in pacht.” Zij vindt het juist inspirerend om ‘zeggenschap’ te delen met de inwoners van Heemstede. Ze haalt Thorbecke aan. “Hij zei: democratie moet je blijven ontwikkelen en dat is een deel van wat je nu ziet op landelijk niveau. Het is tijd om te herijken, om te experimenteren, om los te laten en de dialoog aan te gaan en dat gaat met vallen en opstaan.” 

Want waarom zou je de eigen inwoners geen ruimte geven om verantwoordelijkheid te nemen en bij te dragen aan een mooie oplossing voor al die ingewikkelde opgaven waar we voor staan? “Opgaven moet je naar een hoger niveau tillen. Er liggen kansen op wijkniveau.” De waarden boven de opgaven liggen ten grondslag aan de uiteindelijke uitvoering van de opgaven. 

Woningbouwopgave

Ze zoomt in op de woningbouwopgave, volgens haar speelt er namelijk iets anders. “Er is sprake van woningnood. Iedere groep gaat zijn eigen claim leggen. Jongeren, senioren, kwetsbare groepen. Ze worden concurrenten van elkaar.” Ze weet ook waardoor dat komt, want de overheid heeft dit ten dele naar zichzelf toegetrokken. Logisch, zegt ze, want die draagt een verantwoordelijkheid, maar er is ook een gezamenlijk belang: er moeten meer woningen komen. 

Ze trekt de vergelijking door naar de Black Lives Matter-demonstraties: “Je komt op voor één groep; een andere groep komt op voor de belangen van een andere groep die zich gediscrimineerd voelt. Maar als je alle groepen bij elkaar optelt: vrouwen, mensen met een beperking, mensen met een andere culturele achtergrond, lhbti … dan heb je het over de meerderheid van de bevolking. Waarom vragen ze ieder voor zich aandacht voor een probleem terwijl ze samen de meerderheid zijn?” Ze vraagt zich hardop af waarom de verschillende groepen niet solidair zijn met elkaar als ze toch hetzelfde doel nastreven. En dan komt Astrid Nienhuis weer terug bij haar rode draad in het verhaal: community. “Als overheid moet je de verbinder zijn, overeenkomsten benoemen en mensen met elkaar in verbinding brengen.” 

Vervangende verzuiling

In tijden van verzuiling formuleerden de politieke partijen de standpunten van de eigen achterban om vervolgens met de overige partijen, met elkaar het gesprek aan te gaan. Ergens tussen het begin van de ontzuiling en vandaag zijn we die gezamenlijkheid kwijtgeraakt. “We hebben nog geen vervanging voor de verzuiling”, concludeert burgemeester Nienhuis. Maar dat die er snel moet komen, dat moge duidelijk zijn. “Ontmoet elkaar, toon begrip en denk met elkaar na; vind nieuwe verbanden.” 

“We leven in een snelle wereld, waarin we te weinig stilstaan bij het waarom van de uitdagingen waar we voor staan en de verkenning van de oplossingsrichtingen. Juist die pauze, een moment om de feiten op een rij te zetten en te analyseren wat er gaande is, kan ons helpen om de uitdagingen fundamenteel te lijf te gaan.” 

Shift in mindset

Vooralsnog gaat verandering gemeenten beter af dan het rijk. Burgemeester Nienhuis: “Er zijn 60 gemeenten die raadsprogramma’s en raadsakkoorden hebben in plaats van een coalitieakkoord. Deze vorm geeft meer ruimte aan alle politieke partijen om blijvend bij te dragen, maar ook voor inwoners om mee te denken. Er zijn gemeenten waar coöperaties zijn opgericht met inwoners en ondernemers die samen een maatschappelijke taak op zich nemen. Er zijn gemeenten die een burgerbegroting of initiatievenbudget hebben.” Gemeenten gaan af van: ‘als u meer belasting betaalt, regelen wij alles’ naar: ‘kom met initiatieven, daar is ruimte voor.’ “Een enorme shift qua mindset. En ja, dat heeft tijd nodig”, beaamt ze.