Bouwen met bagger ll

BLOG
Innovatie
Duurzaamheid
Ruimtelijke ontwikkeling
Eldert Besseling
Oprichter en mede-eigenaar NETICS
31 mei 2021
Ewoud Volbeda
Manager Operations bij NETICS
31 mei 2021
Bagger, je weet wel, die modder die tussen je tenen gaat zitten wanneer je zwemt in natuurwater. Maar ook de grondstof waarmee Eldert en Ewoud aan een betere wereld bouwen. Het is onvoorstelbaar hoeveel waarde zij weten toe te voegen aan nat slib, want dat is basically wat het is. 

Baggeraars worden door Eldert Besseling, oprichter en mede-eigenaar van NETICS – The Sediment Engineers – zandboeren genoemd. Daarmee zijn het capital dredgers, geeft hij aan. Nu wordt de modder die onder water op het kostbare zand ligt afgevoerd, gedumpt in een depot en wordt er niet meer naar omgekeken. “Wij willen stimuleren dat baggeraars zichzelf niet langer zien als vuilnismannen voor deze modder, maar als leveranciers van een nieuwe grondstof. Als je hier geen waarde toevoegt, dan stop je de keten”, vertelt Eldert. Ewoud Volbeda, manager operations en projectleider, voegt daar nog aan toe: “We bedenken niet alleen innovaties, we maken het bouwen met slib ook praktisch, zodat aannemers het wereldwijd kunnen inzetten.” 

Building with nature

Hoe het ooit begon. Eldert: “We bedachten dat er een andere grondstof nodig was voor het bouwen van een dijk en dan ga je dat afpellen. Toen hebben we gekeken naar afvalstromen en één van de grootste afvalstromen in ons vak is bagger. En nu denken we bij alles: Kan dat van bagger?” Het grote voordeel van bagger, leggen ze uit, is dat je het van heel zacht naar heel hard kunt opwerken en alles wat daartussenin zit. Ewoud: “Het zijn harde betonconstructies of grasmatten die op de dijk worden gelegd. Bagger kun je net zo hard laten worden als beton of net zo zacht als een grasmat en er ook echt gras in laten groeien. We kunnen daar biologisch afbreekbare binders voor gebruiken om sterkte te houden en op een gegeven moment neemt de natuur het over.” Je geeft de grondstof dus iets extra’s mee en geeft het daarna weer terug aan de natuur. Dit is een mooi voorbeeld van building with nature, een ontwerpfilosofie die steeds vaker wordt toegepast binnen de waterbouw. 

Zandschaarste

Dat bagger waarde heeft, daar hebben de heren inmiddels voldoende bewijs voor verzameld. Al meer dan 15 jaar bijten de mannen achter NETICS zich vast in bagger en mogelijke toepassingen daarvan. Eldert: “Ontwater het tot grond en er komt een harde bodem voor in de plaats.” Geen gek idee in een wereld waarin zandschaarste heerst. Sterker nog, Ewoud vertelt dat er zandoorlogen woeden. Geen landjepik, maar zandjepik dus. Hoezo? Ewoud: “Als je kijkt naar zand dat nodig is voor cement en landaanwinning, daar zitten allerlei eisen aan vast. Ken je de palmeilanden bij Dubai? Iedereen denkt: Dat bouw je wel even met Saharazand, maar Saharazand is door de wind rond geworden, en met ronde korreltjes kun je niet bouwen, dat is als knikkers die je op elkaar wilt stapelen.” 

Slib, bagger, sediment of welke naam je het ook wilt geven, is een prima alternatief voor zand. Toch is het ontwateren een tijdrovende klus, waardoor veel partijen slib links of rechts van de sloot laten liggen. Maar dankzij NETICS zijn er inmiddels allerlei technieken ontwikkeld voor het sneller ontwateren en steviger maken van dat dunne slib. En dat maakt het een bijzonder interessant alternatief. 

Toepassingen van bagger

Om te bouwen maakt de mens graag gebruik van basisingrediënten zand en klei. Zand maakt stabiel en klei maakt waterdicht. Bagger is óf nat zand óf natte klei. “Dus eigenlijk alles wat je van grond maakt, maken wij van bagger”, vat Eldert het kort samen. Laten we even wat mogelijkheden opsommen:

  • Herstel van natuurgebieden. Eldert: “In Engeland hebben we hele natuurgebieden hersteld met bagger als fundament om dingen op te laten groeien.” Dichter bij huis zijn er plannen om meer slib te gebruiken voor de uitbreiding van de Markerwadden. 
  • Oevers maken en oevers herstellen. Europa heeft bepaald dat de waterkwaliteit van onze watergangen beter moet en dat biodiversiteit moet toenemen. “Natuurlijke oevers creëren kan ook heel goed met onze technieken. Gewoon grond erodeert en moet je weer baggeren. Als je het net iets harder maakt, kan er een plant op groeien”, vervolgt Eldert zijn verhaal.
  • Dijken. Zoals wij dijken kennen, een hoop zand met klei eromheen, is voor landen als Bangladesh – waar onvoldoende zand is – niet te betalen. En konden ze er eerder in Bangladesh nog goed mee leven, of net de voeten droog houden, zoals in Jakarta, met een stijgende zeespiegel lukt dat niet meer. “Met onze technieken kost een dijk maar een fractie van de prijs.” Eldert praat over grote geotextiele worsten met een omtrek tot 30 meter, die vol worden gepompt met bagger. “Water gaat door de poriën naar buiten – het is gewoon dat worteldoek dat in je tuin ligt, maar dan sterker – en de vaste korrels blijven erin zitten.” 
  • Vruchtbare akkergrond. Eldert: “Wat je dus ziet is dat wij de natuur verstoren. Normaal komt er een rivier langs, die overstroomt en zet dan vruchtbare grond af. In Nederland is er een dijk die dat tegenhoudt. Vruchtbare grond spoelt dan aan het eind van de rivier in zee.
    In de wereld zijn 50.000 stuwmeren, die blokkeren ergens een rivier en die blokkeren dus ook dat proces. Wij kunnen onze krop sla nog wel ergens vandaan halen. Maar als jij in India aan de rivier woont en bovenstrooms ligt er een dam die al dat vruchtbare sediment vasthoudt, dan kun je je krop sla niet meer laten groeien en dan krijg je een veel groter effect. Uiteindelijk gaan mensen dood van de honger.” De mannen zijn van mening dat de grootste waarde van bagger in zo’n depot misschien wel is dat het vruchtbare grond is waar mensen hun eten op kunnen verbouwen. 
  • Bouwstenen, je kunt bagger sterk maken door allerlei toevoegingen. “Wij kijken naar de reststromen in een gebied. In Indonesië zijn dat rijstschillen. Rijstschillen worden verbrand, dus er zijn enorme bergen met as die we kunnen gebruiken als binder.”  
  • Wegen. “In Noord-Nederland hebben we paden gemaakt van vrijkomende slib en cellulosevezels als binders [wc-papier]”, gaat Ewoud verder. Wat de mannen van NETICS doen, is verschillende ketens samenbrengen. Waterschap Friesland investeert in het celluloseverhaal, maar er moeten ook dijken worden gebouwd en er wordt ook gebaggerd. 
  • Vistrap. Een natte trap van bagger die de vis zigzaggend over de dijk heen helpt. Met als doel: van zout naar zoet water zwemmen om daar eitjes te leggen. Leuk feitje: de vistrap in de grootste vorm als vismigratierivier wordt gezien als nieuw exportproduct van Nederland. 

PFAS

Even over PFAS, want dat prikkelt mensen ook om creatief om te gaan met bagger. Maar geen zorgen: in Nederland is 90% van de bagger schoon genoeg om gewoon op de kant te leggen. Laat dat even op je inwerken … De baggerketen is geen vervuilde afvalketen. Sterker nog: even terug naar die vruchtbare grond, er kunnen zelfs zaden in zitten van plantensoorten die boven water al zijn verdwenen.  

Aanjagers

“We zijn aanjagers”, vertelt Ewoud niet zonder trots. “Van overheid, aannemers, waterschappen …” 

Het verhaal rondom slib is inmiddels ook een stuk groter geworden. Letterlijk, want het gaat nu niet meer over een slootje van een paar kuub, het gaat over miljoenen kuub aan slib. Tijd om op te schalen en te investeren in nieuw equipment. En beeldend wordt er in stripvorm omschreven dat er een schip is, dat als een stofzuiger slib opzuigt en stenen uitspuwt. “Dat noemen wij de baggerfabriek”, lacht Eldert.

Baggergoot

Van bagger kun je dus heel veel bouwen, maar je kunt in landen die dreigen te overspoelen ook een drainagegoot graven. Daar hebben onze baggerspecialisten ook technieken voor, maar daarover een andere keer meer …  

Eldert en Ewoud hebben geen vraag, wel een oproep aan het netwerk: zie bagger als grondstof! Bouwen met bagger is op dit moment een van de meest concrete voorbeelden van circulaire economie, pak die kans!