Begin met het eind

BLOG
Innovatie
John Kwaks
Projectontwikkelaar Duurzaamheidsprojecten
26 november 2021

De energietransitie moet creatiever, pragmatischer én socialer – anders raken de doelen uit zicht en groeit de kloof in de samenleving. Dat stelt projectmanager en -adviseur John Kwaks op basis van zijn ervaringen uit de praktijk. “Kies een hoge ambitie en omzeil de bureaucratische systemen.”

Zelfstandig projectmanager John Kwaks is niet iemand die gemakkelijk met een of twee woorden is te karakteriseren. In zijn eigen woorden is hij in elk geval “iemand met een gezonde nieuwsgierigheid en een vanzelfsprekende hang naar duurzaamheid”. Opgeleid als bedrijfskundige werkte hij in uiteenlopende functies, vooral in de non-profitsector, waarbij zijn ruime ervaring als regiodirecteur bij de reclassering het meest in het oog springt. 

Sinds 2016 is John actief als ‘ontwikkelaar duurzaamheidsprojecten’. Concreet betekent dat dat hij optreedt als projectmanager of adviseur bij duurzaamheidsprojecten zoals zonneweides of windmolens. Onder zijn opdrachtgevers, merendeels in Noord-Brabant, bevinden zich niet alleen gemeenten en woningcorporaties maar ook energiecoöperaties. “Het leuke van die coöperaties is dat die initiatieven van onderaf, vanuit de burgers, ontstaan,” vertelt hij. Ik hou ervan met gedreven mensen te werken en samen iets concreets tot stand te brengen.”

Sociale innovatie

Bij Johns opdrachten van de afgelopen vijf jaar heeft hij zich het meest verwonderd over het gebrek aan creativiteit en vernieuwing in de energietransitie. Op het technische vlak zit het met die innovatie meestal wel goed, constateert hij. Daar zorgt de markt vanzelf wel voor. Maar innovatie op sociale vlak blijkt een stuk lastiger. “Je ziet dat de verduurzaming vooral de voorlopers bereikt, een beperkte groep. Terwijl het belangrijk is om de hele bevolking erin mee te nemen. Niet alleen om de doelen te bereiken, maar ook voor de samenleving.”

Energiearmoede

Het is een opvallende gelijkenis tussen zijn vroegere baan als regiodirecteur in de reclassering en zijn huidige werk, zegt John. “In beide gevallen heb je te maken met de onderkant van de samenleving, ongeveer twintig procent van de bevolking. Het zijn vooral de meer bevoorrechte groepen die de vruchten van plukken van verduurzaming. Voor de mensen aan de onderkant dreigt juist een kloof, en die wordt steeds moeilijker te overbruggen als we er nu niets aan doen.”

Pragmatisme

In zijn projecten hanteert John bij voorkeur een pragmatische aanpak. “Veel gemeentes beginnen zo’n project met uitgebreide analyses op wijkniveau,” vertelt hij. “Het project zelf komt vervolgens vaak niet echt van de grond. Ik draai het liever om. Begin met het eind. Eerst het doel bepalen en dan kijken wat de slimste weg daarnaartoe is. Dat is meestal efficiënter en effectiever – en sneller.”

Creatieve zoektocht

Bij de ontwikkeling van een zonneproject in Tilburg-Zuid, eerder dit jaar, leidde Johns omgekeerde aanpak tot een creatieve zoektocht naar een manier om ook lage-inkomenshuishoudens mee te nemen in een project met zonnepanelen. “Deze huishoudens kunnen de voorinvestering vaak niet opbrengen, terwijl de panelen hen al na een jaar of zeven nog jarenlang pure winst zouden opleveren.” De panelen zomaar schenken mag niet volgens de regels. “De oplossing was: de energieleverancier geeft de bewoners korting op hun energierekening als ze zonnepanelen aanschaffen. Dan krijgen ze meteen al financieel voordeel uit hun investering. Dat mag wel.”

Binnenweggetjes

Bij het bovengenoemde zonneproject was er buitengewoon weinig tijd om een zonneweide te realiseren, want het bestemmingsplan van de gemeente op die locatie strookte niet met de functie van energieopwek. John: “Toen heb ik de gemeente zover gekregen dat de ambtenaren al vóór de vergunningverlening met de plannen gingen meekijken. Zo konden we de bureaucratische systemen omzeilen. Het hielp hierbij wel dat er veel bestuurlijke en ambtelijke sympathie was voor dit project.”

Planning niet heilig

Een belangrijke boodschap die John wil meegeven, met name aan gemeentes en woningcorporaties, is om verder te kijken dan de eigen financiële en technische planning, zoals nu vaak nog gebeurt. “Die planning is niet heilig,” zegt hij. “De doelen wel, want de tijd dringt. De energietransitie moet nu gebeuren, niet over twintig jaar.”
 

Ambitie

Het liefst begint John een project met stevige ambities, die best wat hoger mogen zijn dan gebruikelijk. “Daar is wat lef voor nodig, maar ik geloof heel erg in de gevleugelde uitspraak van Pippi Langkous: ‘Ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk dat ik het wel kan’. Zo’n ambitie maakt creatief, je moet je niet blindstaren op een bepaalde route, als je je doel maar in het oog houdt en vaart maakt.”