Begin bij de mensen

BLOG
Duurzaamheid
Innovatie
Marc Jager
Directeur Strategie bij Royal HaskoningDHV Noord-Nederland
08 oktober 2021

In de energietransitie moeten we niet focussen op techniek maar op menselijk gedrag, stelt Marc Jager. De directeur strategie bij RHDHV en ‘socioloog tussen de techneuten’ pleit bovendien voor meer urgentie bij de politiek – van hoog tot laag.

Opgeleid in de sociale wetenschappen, werkt Marc Jager sinds vijf jaar bij ingenieursbureau Royal Haskoning DHV als Directeur strategie Noord-Nederland. Een socioloog tussen de techneuten, zoals hij dat zelf noemt, en dat is in zijn ogen alleen maar goed. Want voor het realiseren van de energietransitie moeten we ons niet blindstaren op de techniek. 

“Na de Tweede Wereldoorlog hebben we bijvoorbeeld alle kaarten op kernfusie gezet,” vertelt Marc. “Niet slim. Die droomtechnologie is er nog steeds niet, en zo’n totaaloplossing is ook niet nodig. We hebben veel van de noodzakelijk techniek al in huis om de transitie mogelijk te maken: energiebesparing, zonnepanelen en windmolens. Maar om de transitie écht van de grond te krijgen, moeten we beginnen bij de mensen, niet bij de techniek.”

Geen schaamte

Een van de uitspraken waarmee de Groninger zijn gesprekspartners graag verrast, is dat hij “een achtergrond heeft in de politiek en zich daar niet voor schaamt.” De voormalige CDA-gedeputeerde begrijpt dat dat om enige uitleg vraagt. “Denk daarbij aan het dalende aanzien van de politiek bij een deel van de samenleving, maar ook aan het falen van de politiek om de eigen klimaatdoelen te realiseren, zoals blijkt uit het Urgenda-vonnis.” Tegelijkertijd ziet hij dat de overheid nog steeds dé partij is die verantwoordelijk is voor onze collectieve belangen, zoals het tegengaan van klimaatverandering.

Kennis van menselijk gedrag

Marc benadrukt dat het niet de vraag is óf we ons gedrag moeten aanpassen, maar hóe we dat gaan doen. “We leven niet Noord-Korea. We kunnen geen dingen dwingend opleggen, maar er is een grote groep mensen die wel bereikbaar is maar nog niet echt de urgentie voelt. We hebben kennis van menselijk gedrag nodig om die mensen te overtuigen. Dat besef is nog vrij nieuw. Gelukkig zitten in de projectteams al wel steeds vaker psychologen en gedragsdeskundigen.”

Publiekscampagne

Wat moet er gebeuren om grote groepen mensen te overtuigen van nut en noodzaak van de energietransitie en andere klimaatmaatregelen? Onder meer een grote publiekscampagne, die de urgentie van het klimaatprobleem toont. denkt Marc, net als bij corona. “Die campagne moet duidelijk maken dat ons gedrag de meest bepalende factor is.”

Ondersteuning

Tegelijkertijd is de acceptatie van nut en noodzaak pas het begin, merkt Marc in zijn werk voor gemeentes. Om de energietransitie te realiseren moeten er ook veel concrete dingen gebeuren, zoals bestaande huizen energiezuiniger maken. Huiseigenaren lopen daarbij tegen allerlei drempels op, en in zijn visie moet de overheid daarbij op verschillende manieren ondersteuning bieden.

Allereerst financieel. “Zonnepanelen en woningisolatie vragen flinke voorinvesteringen. Bovendien dreigt vanwege stijgende energielasten voor sommige groepen in de samenleving energie-armoede. De overheid kan en moet hen te hulp komen. Er is voldoende geld beschikbaar om bij te springen en om slimme financieringsconstructies mogelijk te maken.”

Realisme

Denk bij dit alles niet dat Marc een ‘duurzaamheidsgoeroe’ is. “Ik zit heel realistisch in de duurzaamheidsdiscussie. Zelf heb ik pas sinds kort zonnepanelen op mijn huis. Ik kan me goed verplaatsen in huiseigenaren die oplopen tegen moeilijkheden, zoals het afwegen van de verschillende isolatie-opties.” Bedrijven en andere partijen kunnen de huizenbezitter ontzorgen met kennis en met laagdrempelige customer journeys, stelt hij, want zij hebben ervaring met denken vanuit de klant.

Energiecoöperaties

Een derde partij waarmee RHDHV steeds meer mee samenwerkt, zijn lokale energiecoöperaties waarin burgers gezamenlijk energie opwekken met zonnepanelen of windmolens. “Ik zie de coöperaties als een soort ‘mantelzorgers voor de energie’. Zonder deze deskundige en enthousiaste vrijwilligers redden we het in de toekomst niet. En het is nu aan bedrijven en overheid om deze partijen te faciliteren en waar nodig te ondersteunen met kennis of standaardovereenkomsten. Dan hoeven ze niet steeds het wiel uit te vinden.”

Frustratie

Aan het slot van het gesprek komt de politicus in Marc nog even naar boven. “De feiten zijn er allang, al vanaf het eerste rapport van de Club van Rome, nu vijftig jaar geleden,” zegt hij op dringende toon. “Er ligt een enorme uitdaging. Mijn frustratie is dat de politiek vooral bezig is met de waan van de dag en met onderling gehakketak.” Hij roept politici dan ook op de handen ineen te slaan, op gemeentelijk, provinciaal én landelijk niveau. “Ook bij de kabinetsformatie. Want de energietransitie gaat alleen lukken als we allemaal meedoen en iedereen de urgentie voelt. Van hoog tot laag.”