Zo innovatief kan water stromen

    Paul de Beer
    Wethouder Stedelijke Ontwikkeling Gemeente Breda

    Europa ontmoet Breda en otters krijgen een hotelkamer. En dat allemaal dankzij de Nieuwe Mark die dwars door het centrum van Breda gaat stromen. Het water gaat zorgen voor bijzonder veel en divers leven aan de kades. Ze worden dan ook extra groen.

    In gesprek met Paul de Beer, wethouder stedelijke ontwikkeling in Breda. Met ook nog eens ruimtelijke ordening, vastgoed en klimaat in zijn portefeuille. Inmiddels is hij bezig aan zijn tweede periode en die tijd kan hij goed gebruiken. “Uit Breda is zoveel meer te halen als het gaat om stedelijke ontwikkeling.” Waar Breda nu hoort bij de middenmoot: “Breda scoort altijd een dikke 7, maar echt excelleren doen we niet,” mag het van Paul de Beer allemaal wel een beetje stedelijker. En die sprong [schaalsprong in jargon] is inmiddels ingezet. Breda: riemen vast, want het verstedelijken gaat in snel tempo. 

     

    Urban & innovators

    De stad verdicht en wordt daarmee meer urban. En om het allemaal een beetje te verhippen, komt er ruimte voor innovators. “Onze economische visie is meer gestoeld op innovatie en verbinding binnen sectoren. Dat faciliteer ik met stenen.” De wethouder draagt zijn steentje bij aan een juiste context en goede hubs. 

     

    100 hectare kans

    Doordat Breda achterloopt wat betreft verstedelijking, ziet Paul nu vooral veel kansen. “Wij hebben nu nog de kans om dit aan te passen anno 2021. Niet alleen programmatisch, maar ook in de uiterlijke verschijning. In de opzet. Veel buitenruimte die het gebruik dient. Dat het uitnodigt om te ontmoeten, maar ook om te bewegen.” Er staan dan ook nogal wat hectaren te wachten op herbestemming. Denk aan: 

    • Het koepelcomplex, de oude gevangenis midden in de stad 
    • De spoorzone 
    • Het zojuist aangekochte terrein van de oude suikerfabriek

    Meer dan 100 hectare binnenstedelijk terrein die een rol gaat spelen in het plan om Breda op de kaart te zetten. Een ontwikkeling die nodig is om de stad interessant te houden, ook op economisch vlak. “Om ervoor te zorgen dat niet iedereen over 10 jaar in de trein zit richting Randstad om zijn boterham te verdienen.” Dat vraagt volgens de wethouder om een sterker profiel met toegepaste technologie, creativiteit en innovatie. En dat komt allemaal samen in het project van de Nieuwe Mark, in het doortrekken daarvan en alle innovaties daaromheen om zo een zo groen mogelijke verblijfsruimte toe te voegen aan de stad. 

     

    Doortrekken Nieuwe Mark

    “Breda is ontstaan op een plek waar verschillende riviertjes samenkomen”, vertelt wethouder De Beer. Het water, waaronder ook het water uit de Mark, stroomde door de singels om het oude centrum van Breda heen. En na decennialang het water geweerd te hebben, is het nu tijd om het water weer terug te brengen in de stad. “Wat we nu met het doortrekken van die Nieuwe Mark doen, is de bedding van waar die rivier ooit de stad instroomde, weer terugbrengen.”  

     

    Welkom terug water

    Het water is langzaamaan al steeds meer terrein aan het terugwinnen. Zo is tien jaar geleden al een begin gemaakt door de haven in de binnenstad te herstellen. “Wij waren 40 jaar geleden de eerste in Nederland met een ondergrondse parkeergarage. Dat deden we door de haven te dempen en daar een parkeergarage in aan te leggen. Dat vonden we in de jaren 60 een goed idee”, lacht Paul. “En we waren vervolgens de eerste om een ondergrondse parkeergarage te slopen om het water weer terug te brengen.” Maar het unieke zit ‘m niet in het terugbrengen van het water – dat heeft Utrecht zojuist ook gedaan – maar wel in de manier waarop. Want de propositie is absoluut uniek te noemen. 

     

    Groen, groener, groenst

    Het idee: de Nieuwe Mark zo groen en zo natuurinclusief mogelijk uitvoeren. “En dat doen we met onderwijsinstellingen, met bewonersgroepen, met een federatie van natuur- en milieubewegingen en het bedrijfsleven.” Dit consortium werkt samen onder de naam Greenquays en versterkt elkaar met kennis en inzichten. Het doel: groen vanaf de start. Paul: “Eén van de bedrijven die gekoppeld is aan dit project is een boomkwekerij. Die is anderhalf jaar geleden begonnen met het kweken van bomen die groeien in een hoek van 90 graden in de kademuur.” Volgens Paul zie je dat normaal alleen als je een kademuur 40 jaar lang niet onderhoudt en er daardoor een gat ontstaat, waar dan spontaan een boompje uit groeit. Paul: “Dit is echt puzzelen voor gevorderden in een stad, want de ruimte wordt intensief gebruikt en tegelijkertijd heb je dan de doelstelling om de natuur de ruimte te geven.”  

     

    Welkom otter

    Mossen moeten vanaf het begin tegen de kades aangroeien, dat betekent speciale aandacht voor steensoort en specie, zodat groen zich thuis voelt. Maar ook aandacht voor zon en schaduw, zodat je de perfecte omstandigheden kweekt voor bepaalde vegetatie. Een speciaal lichtplan voorkomt negatieve effecten voor vleermuizen en zorgt op andere plekken juist voor een hogere belevingswaarde voor bezoekers. Paul: “Dat gaat ver, maar draagt bij aan de totale kwaliteit van het project.” Aan alles wordt gedacht: “Tot aan hotelkamers voor de otters toe. Zodat ze vanaf de Biesbosch door het centrum heen het zuiden van Breda kunnen bereiken.” 

     

    Gevel tot gevel

    Het project gaat van gevel tot gevel. Het groen verbreidt zich namelijk tot ver over de kades. Ook de omliggende ruimte moet meewerken aan die groene verblijfsruimte. Paul vertelt over een plein, nu een echt hitte-eiland, met twee verkeerde bomen. “Wat we gaan doen is daar passages terugbrengen. Vijf bomen van een andere soort dat daar veel beter past en een vernevelsysteem. En dan gaan we kijken hoe daar eigenlijk een micro-biotoopje ontstaat; wat doet dat met de temperatuur op die plek en de beleefbaarheid van die plekken? Maken meer mensen gebruik van die plek? Die vernevelaars zijn misschien leuk voor een vogeltje om doorheen te vliegen, maar zijn ook bedoeld voor de verblijfskwaliteit.” 

     

    Urban Innovative Act

    “De eerste plannen, toen ik die zag, werd ik daar wel verdrietig van. Daarin werd vooral veel zand afgevoerd en beton gedraaid. Dan heb je een stenen bak met water.” De uiteindelijke insteek werd een stuk groener. Maar toen begon het intern wat te wringen, want ja, aan zoveel groene ambitie hangt ook een prijskaartje. Paul: “Als je de ambitie hebt, moet je ook de dekking hebben.” Ze besluiten op Europees niveau een bijdrage te vragen. En dat ze een royale subsidie hebben gekregen van de UIA [Urban Innovative Act], is iets waar de wethouder bijzonder trots op is. “Er is maar 10% kans van slagen en het bedrag van 4,5 miljoen is echt gigantisch.” En op een totaalbedrag van 30 miljoen een welkome schenking. 

     

    Aanbesteding

    De aanbesteding gaat over een maand lopen. Eind 2021 gaat de schop erin. En dan … Damwanden moeten verankerd, verkeer moet omgeleid en er moet speciale aandacht zijn voor historische panden die eromheen staan. Stedelijke acupunctuur, noemt Paul dit. En ook al zitten er risico’s aan dit project, Paul kan niet wachten totdat ze van start gaan. “Een plan is lekker om op te slapen, maar het gaat om de realisatie.” 

     

    Vertel je verhaal

     

    Lees verder

    Bloggers uitgelicht

    Kirsten Bekkers
    Kirsten Bekkers
    Ruimtelijk onderzoeker conceptontwikkeling
    Daniël Poolen
    Daniël Poolen
    Senior Sustainability Researcher at Rabobank
    Astrid Nienhuis
    Astrid Nienhuis
    Burgemeester gemeente Heemstede
    Andy van den Dobbelsteen
    Andy van den Dobbelsteen
    Hoogleraar Climate Design & Sustainability, fac. Bouwkunde TU Delft