“Wisdom of the crowd”

    Lorenzo Goudsmits
    Projectleider omgevingsvisie

    Ons politieke stelsel, zoals we dit kennen, is eindig. Participatie verdient een groter aandeel, volgens Lorenzo. Waarbij een goed proces net zo belangrijk is als de uitkomst. Als rasverbinder brengt hij verschillende inzichten van bestuurders, beleidsmakers en ‘het volk’ bij elkaar. Zonder vakjargon maakt hij de vertaalslag van ivoren toren naar daar waar het gebeurt.

    Met zijn brede interesse koos hij voor de studie human geography and spatial planning. Want meer dan in het esthetische is Lorenzo Goudsmits geïnteresseerd in de wisselwerking tussen mens en ruimte.

    Omgevingsvisie

    Als Brammer werkt hij, vanuit gemeente Eindhoven, via BRAM voor diverse gemeentes. De rol van ambtenaar past hem goed; werken voor de samenleving, zonder winstbejag. Terwijl de inkt van de omgevingsvisie in Eindhoven – waar hij aan meegewerkt heeft – nog opdroogt, werkt hij alweer in Roosendaal als projectleider omgevingsvisie.

    Politiek bestuur

    Hij vraagt zich af wie zijn eigenlijke opdrachtgever is. “Formeel gezien is dat het dagelijks bestuur, het college, maar daarboven staat de gemeenteraad, het hoogste opdrachtgevende orgaan met de burgemeester aan het roer.” Maar alle keuzes die gemaakt worden, hebben betrekking op de omwonenden! Lorenzo vervolgt: “De politiek kan soms ook gedreven worden vanuit belangen, zoals positie of invloed en niet zozeer vanuit ‘wat is nou vanuit de maatschappij of vanuit de samenleving het meest logische?’” Een ambtenaar moet daartussen laveren, volgens hem.

    Sinaasappelsap

    “In verkiezingstijd doen politici beloften en dragen een bepaald standpunt uit. En dan komen zij de oppositie of andersdenkenden tegen en worden besluiten uiteindelijk een compromis.” Maar er zijn ook andere manieren om het gesprek te voeren, zegt Lorenzo. Vanuit de Mutual Gains Approach heeft hij een passend voorbeeld. “Je hebt een sinaasappel en er zijn twee mensen die zeggen: ‘Ik wil die sinaasappel hebben.’ Je kan gaan beargumenteren waarom de een meer recht heeft op die sinaasappel dan de ander: vanuit status, of omdat je hem als eerste zag of meer geld hebt. Maar je kan ook in gesprek gaan over waarom je die sinaasappel wilt hebben. Dus wat is de drijfveer eigenlijk en wat wil je bereiken? En dan wil de ene persoon ‘m graag hebben om daar sinaasappelsap van te maken en de ander die wil graag de schil om wat sinaasappelschil te raspen voor door de risotto. Dat betekent dus eigenlijk dat je beiden je doel kunt bereiken. De een neemt het vruchtvlees en de ander de schil.”

    En deze sinaasappel heeft alles met participatie te maken, want hoe kom je met elkaar tot iets. Lorenzo: “In de omgevingsvisie willen we keuzes maken die goed zijn voor zoveel mogelijk verschillende doelstellingen, maar helaas gaat dat niet altijd, want de ruimte is beperkt.”

    Roosendaal

    Participatie in Roosendaal: één stad, verschillende kernen daaromheen en een buitengebied. Verschillende omgevingen, verschillende mensen. “Die visie heeft hoofdlijnen, maar vervolgens is het idee om per gebied uitwerkingen te maken.”

    Lorenzo gaat daarvoor nu in gesprek met inwoners en professionele organisaties. Iedereen die daartoe bereid is, mag meepraten. Voor Lorenzo is het vooral van belang dat iedereen de ruimte krijgt om mee te praten en gehoord te worden.

    Concept-Ontwerp Omgevingsvisie

    Alle signalen, perspectieven en belangen worden verzameld, gebundeld tot een concept-Ontwerp Omgevingsvisie en aangeboden aan burgemeester en wethouders. Als zij het goed genoeg vinden, is het daarna voor iedereen in te zien. En ja, dan kan het gebeuren dat bepaalde input niet is meegenomen en inwoners zich er niet in kunnen vinden. “Waar ik dan naar streef, is dat zij wel het proces goedvinden. Dat zij zeggen: ‘Ik ben wel gehoord, maar ik snap dat er andere keuzes worden gemaakt.’”

    Nieuwe vorm

    Participatie verandert ook van vorm. Van georganiseerde bijeenkomsten waar je na afloop nog een papiertje achter kunt laten, tot de inzet van digitale middelen, waardoor je veel sneller verschillende meningen op kunt halen. “En dat is interessant, want dan kunnen er meer mensen meedoen met jouw proces.”

    Democratisch spanningsveld

    “Ik zie een kans om dit via DigiD in de MijnOverheid-app te regelen. Log in, kijk naar de vragen die gesteld worden waar je input voor kunt leveren. Vink zelf aan of je geïnteresseerd bent om vaker mee te denken en zo ja, waarover.” En dat is volgens Lorenzo wel een spanningsveld, want waar houdt de representatieve democratie op en waar wordt het meer een directe democratie?

    Dat de landelijke overheid nog niet klaar is voor meer inspraak van burgers, blijkt wel uit het feit dat er afgezien wordt van referenda. Lorenzo: “Er zijn veel aannames over wat een inwoner wel en niet kan overzien, maar ik denk dat je daarin ook een plicht hebt als overheid om daarvoor de juiste informatie aan te leveren, zodat mensen op een zo laag mogelijk niveau ook mee kunnen praten en een mening kunnen delen.” Invulvakjes met: bent u het hier mee eens, ja of nee, zijn dan ook een no-go volgens deze Brammer. De waarom-vraag moet altijd gesteld worden. “Het gaat om de argumenten.”

    Directe invloed

    Groepen burgers kunnen dan meer directe invloed uitoefenen. “In plaats van raadsleden die besluiten, kun je de meerderheid van de stemmen laten gelden.” En Lorenzo geeft aan dat dat ook weer lastig is, want je weet niet of je alle belangen gehoord hebt, maar meer input is zeker wenselijk. “Het kan je draagvlak vergroten.” Maar maakt het de zaken dan niet nodeloos ingewikkeld en traag? “Je kunt de wisdom of the crowd naar boven halen en het zijn vaak bewoners zelf die weten wat wel of niet gewenst is in de omgeving. Daar wil je juist gebruik van maken.”

    Niet dat het doorslaggevend moet zijn. Maar de argumenten en de inzichten zijn wel degelijk belangrijk, volgens hem. “Er zijn doelstellingen of een bepaalde noodzaak die het korte-termijn-belang van een inwoner overstijgen.” Denk aan duurzame energie of klimaatverandering.

    Windmolens

    “We hebben de opdracht om in 2050 energieneutraal te zijn. Dan zijn er verschillende keuzes die we kunnen maken: windenergie, zonne-energie of terugdringen van CO2-uitstoot. Hier kunnen we dan nog breed de samenleving voor uitnodigen: ‘praat met ons mee, denk met ons mee’.” Concreet kun je dan een push-notificatie ontvangen met de tekst: Wij horen graag uw mening over de energiemix, mogen we 5 minuten van uw tijd? En in het verdere proces wordt het steeds concreter. Tot aan: Buurt, wat wilt u? Onder welke voorwaarden kunt u instemmen? Er wordt geluisterd, gekeken en rekening gehouden met. Volgens Lorenzo kan iedereen zo meeprofiteren.

    Stoelendans

    En hij is zich ervan bewust dat de politiek er anders over kan denken. “Het is ook een risico, mensen gaan op jouw stoel zitten. En dat is lastig.” Maar ons huidige stelsel gaat het niet volhouden, volgens hem. Er is te veel ontevredenheid. “Door mensen mee te laten praten, krijgen ze inzicht in de complexiteit. Ik heb het gevoel dat de behoefte er nu is in de samenleving om meer invloed uit te kunnen oefenen en meer mee te kunnen denken.” Als de politiek als experiment de teugels wat laat vieren, kan dat ook leiden tot meer begrip vanuit inwoners naar politiek. Misschien hebben ze naast de dagelijkse sores wel helemaal geen ruimte om na te denken over een windmolen.

    Lorenzo zijn persoonlijke missie is geslaagd zodra iedereen met een positief gevoel op het proces terugkijkt.

    Lees de vraag van Lorenzo aan het Urban-Innovators netwerk op de Linkedin groep:

    Aanmelden bij community

    Lees verder

    Bloggers uitgelicht

    Kirsten Bekkers
    Kirsten Bekkers
    Ruimtelijk onderzoeker conceptontwikkeling
    Jan Nathan Rozendaal
    Jan Nathan Rozendaal
    Burgemeester gemeente Elburg
    Astrid Nienhuis
    Astrid Nienhuis
    Burgemeester gemeente Heemstede
    Andy van den Dobbelsteen
    Andy van den Dobbelsteen
    Hoogleraar Climate Design & Sustainability, fac. Bouwkunde TU Delft