“Toegevoegde waarde in alles wat we voorstellen”

    Andy van den Dobbelsteen
    Hoogleraar Climate Design & Sustainability, fac. Bouwkunde TU Delft

    “We hebben eigenlijk een kleine ramp nodig om ons wakker te schudden.” Volgens Andy van den Dobbelsteen gaat het in Nederland gewoon nog te goed. Deze optimistische hoogleraar maakt zich zorgen zolang de ernst van de klimaatveranderingen niet doordringt tot ons collectieve bewustzijn. 

    De milieuthema’s die Barbapapa aanhaalde, maakten in zijn jonge jaren al indruk op de hoogleraar. Net zoals het boek Het huisje dat verhuisde over een huisje dat overspoeld wordt door de stad en verhuist naar de natuur. Dit plantte duurzame zaadjes in zijn kinderbrein. Bovendien logeerde hij vaak bij zijn opa en oma. Zij woonden dicht bij het bos en hadden een eigen moestuin. Op jonge leeftijd is hij zich al bewust van het belang van natuur en milieu. 

    “Het kwam pas weer terug toen ik studeerde”, vertelt Van den Dobbelsteen. Zijn studie civiele techniek hield veel te weinig rekening met de toen nog redelijk onbekende term duurzaamheid. Het gesprek ging toen nog over milieuvriendelijk, milieubewust of ecologisch. Hij besloot met zijn afstuderen aan de slag te gaan met dit specifieke onderwerp. 

     

    Kernboodschap

    Jaren later is de hoogleraar nog minstens zo bevlogen over dit thema. Zijn boodschap blijft in de kern hetzelfde, maar wordt in de loop der jaren aangevuld met andere problemen en oplossingen. Zijn definitie van duurzaamheid: “Bij alles wat je doet rekening houden met wat het op de lange termijn betekent voor de generaties na ons. Alles wat wij hier neerzetten, zou meerwaarde moeten bieden voor de toekomst. Zodat toekomstige generaties het graag overnemen en doorzetten.” Enkele van de problemen die in de loop der jaren de revue zijn gepasseerd: aantasting ozonlaag, verzuring en nu klimaatverandering en verontreiniging – waar we de helft nog niet van weten. 

     

    Moeizame relatie

    Nederland kent een moeizame relatie met duurzaamheid. “We weten dat we die kant op moeten, maar zien het toch als gezeur. Er zijn populistische stromingen die het verkopen als onzin. Ik merk dat ik moet blijven beargumenteren waarom het belangrijk is. Het grappige is dat het bedrijfsleven en ook veel verschillende overheden on track zitten naar duurzame transitie, van circulaire economie, energietransitie en energieneutraal worden, maar nu met corona gaan er bakken met geld naar het redden van oude industrie. Dan hebben we straks weer niks over om toch een investering te doen die veel belangrijker is op de lange termijn. We willen wel wat, maar in vergelijking met Europa lopen we achter.” Dat komt volgens hem ook omdat we van oudsher zware industrieën in ons land hebben, zoals de NAM, Shell, Tata Steel en de Rotterdamse haven. “Er is een sterke lobby om te vertragen en dat moet kantelen.” Volgens de hoogleraar moeten wij streven naar een economie waarbij wij circulair produceren. Individuen kunnen dit niet zelf, de aanpassingen zullen moeten komen vanuit de economie.  

     

    Het kantelpunt kan pas bereikt worden als de bewoners de toegevoegde waarde in gaan zien van een duurzame transitie. Tot op heden is er te weinig aandacht besteed aan ‘what’s in it for me?’. “Het levert een mooiere, schonere en veiligere woonomgeving op en dat is tot dusver een beetje op de achtergrond geweest. We moesten van het gas af, we moesten CO₂-neutraal worden, producten moesten duurzaam zijn; het is lastig voor mensen om daaraan te relateren.” 

     

    Eindig model

    Nederland kent een sterke kapitalistische drive, maar, waarschuwt de hoogleraar: “… dit model is eindig.” Niet kantelen kent enkel nadelige gevolgen. Andy van den Dobbelsteen somt er een paar op:

    • We zitten aan de grenzen van grondstoffen, vervuiling, afval en de gevolgen voor gezondheid. 
    • We krijgen onleefbare steden.
    • Immigratie neemt alleen maar toe. Veel vluchtelingen van vandaag vluchten weg van eigen grondgebied, omdat ze er mede door het klimaat niet meer kunnen overleven. De oogsten mislukken en de bevolking trekt weg. Europa is een veilige haven voor een nieuwe toekomst. 

     

    “Als het klimaat doorzet, gaat het ons ook nadelig beïnvloeden. We leven al in een druk land waar we niet nog eens tien miljoen mensen bij kunnen hebben.” En mede door immigratie steekt het fascisme de kop op. “Vreemd genoeg zijn deze lui tegen hulp aan het buitenland en tegen investeren in duurzaamheid, terwijl die twee strategieën datgene wat zij als een probleem zien kunnen verminderen.”

     

    Initiatieven

    Ook al kost de omschakeling moeite, gelukkig zijn er initiatieven waarmee geëxperimenteerd wordt. “Jonge innovatiebedrijven, startups, zijn bezig met volledig duurzame en circulaire oplossingen, dat geeft mij hoop. Maar dan moet de regering niet zijn hoofd laten hangen naar de oude economie. Dat is niet in het belang van het land.” De grote Molochs hebben volgens Van den Dobbelsteen een natuurlijke neiging naar succes op de oude manier. “Durf het roer om te gooien.” Sommige bedrijven doen dat volgens hem goed, maar het vraagt om sterke leiders. 

    Maar naast hoopvol stemt de huidige situatie hem ook somber. “Van mijzelf ben ik een optimist, ik werk als ingenieur om met creativiteit tot goede oplossingen en strategieën te komen. Maar er zijn zoveel krachten in deze wereld die tegenwerken. Kijk maar naar zo’n Trump, Poetin, Bolsonaro en ook binnen ons eigen land: 20% van de mensen steunt partijen die eigenlijk weer helemaal terug willen naar het oude. Dat baart me zorgen, want dat zorgt ervoor dat we nooit volledig om kunnen naar die duurzaamheid.”

    Geen verbetering

    Vooralsnog zijn er geen tekenen dat het beter gaat met het klimaat. Sterker nog, het lijkt erop dat we niet binnen de twee graden kunnen blijven. “De droogte gaat ook Nederlandse oogsten bedreigen.” Van den Dobbelsteen geeft aan dat het eigenlijk te goed gaat met ons land, waardoor we de ernst nog maar half beseffen. “Zolang dat niet gebeurt, zal ons gedrag niet veranderen.” Terwijl de tekenen er zijn: naast de recordzomers zorgen warmere winters er bijvoorbeeld voor dat ziektekiemen en ongedierte langer overleven. 

    Andy van den Dobbelsteen informeert, waarschuwt en komt met oplossingen. Dit is wat we moeten doen:

    1. Klimaatadaptatie. “De verandering treedt op, dus we moeten ons aanpassen om klaar te zijn voor een warmer en droger klimaat tegenover nattere periodes en gevaar voor overstromingen. Onze gebouwde omgeving moet zo worden dat die veilig is voor de nieuwe omstandigheden. Gebouwen moeten uitgerust worden op het voorkomen van ongewenste opwarming, voordat we allemaal airco’s gaan installeren.” 
    2. CO₂-neutraliteit. “Om op langere termijn de trend te stoppen.”
    3. Circulaire economie. “Alles wat door je handen gaat, moet kunnen worden hergebruikt of zo weer terug de natuur in, zonder dat het schade aanricht.”
    4. Toegevoegde waarde. “Alles wat je doet, zou toegevoegde waarde moeten bieden. Aan leefkwaliteit, biodiversiteit, gezondheid. Ik wil dat dit verweven raakt met alles wat we voorstellen.”


    Elfstedentocht

    En concrete ideeën heeft Van den Dobbelsteen voldoende. Zo vertelt hij over het terugbrengen van de Elfstedentocht in Friesland en het schaatsen op de grachten in Amsterdam, Utrecht en Delft. “Energietransitie betekent van het aardgas af; een warmtepomp is een oplossing. Dan denken mensen al snel ‘bekijk het maar’. Totdat het gaat over de Elfstedentocht, dan wordt het anders. 

    Friesland heeft veel oppervlaktewater, dan kun je dus het water als bron voor warmte gebruiken. Je maakt het kouder, waardoor het invloed heeft op klimaatadaptatie, je verbetert de waterkwaliteit, want minder algenbloei en rondwoekerende bacteriën. En het afkoelen zorgt voor een grotere kans op bevriezing in de winter, dat is een culturele meerwaarde.” 

    Zonnecollector

    Een ander idee heeft te maken met het gebruiken van stedelijke oppervlakten als zonnecollector, ook om daarmee de stad te laten koelen. “In steden is het ’s zomers gemiddeld twee tot acht graden warmer dan in landelijk gebied. Dat betekent dat het op de warmste dag met 40,7 graden in Gilze en Rijen mogelijk richting de 48 graden was in Tilburg. Dat zijn Indiase toestanden. Als we die warmte nou eens weghalen en opslaan voor later, of het meteen als warm water gebruiken. We kunnen nog veel slimmer omgaan met onze oppervlakken.” Concreet denkt hij aan een ‘vloerverwarmingssysteem’ onder de bestrating. “Laat er koud water doorstromen dat de warmte opneemt, sla dit op in de ondergrond en je hebt stedelijke verkoeling en warm water voor de winter.” Ditzelfde kan toegepast worden in grote gevels op het zuiden. “Je produceert energie, koelt de stad en de lucht wordt minder droog en daarmee gezonder.” 

    Natuurinclusief

    Andy van den Dobbelsteen is ook bezig met het leren ontwerpen met natuur. “Een groene infrastructuur biedt veel voordelen. Het brengt natuur terug en biodiversiteit, je koelt er de stad beter mee, het filtert fijnstof, het biedt schaduw, het bindt regenwater ... We moeten meer doen aan vergroening en natuurinclusief bouwen.” En dat raakt zijn jonge jaren met Barbapapa en zet zijn opa en oma in een duurzame hoofdrol. 

    In plaats van een vraag een oproep van Andy van den Dobbelsteen aan Urban-Innovators:
    “Durf met nieuwe concepten te komen. Niet alles zal succesvol zijn. Misschien moet je tien dingen introduceren om één fantastische oplossing te hebben die het helemaal gaat maken. Maar begin en zet door.”

    Lees verder

    Bloggers uitgelicht

    Kirsten Bekkers
    Kirsten Bekkers
    Ruimtelijk onderzoeker conceptontwikkeling
    Djordy van den Eijnde
    Djordy van den Eijnde
    Projectmanager Bouw
    Astrid Nienhuis
    Astrid Nienhuis
    Burgemeester gemeente Heemstede
    Anouk Anne Langeveld
    Anouk Anne Langeveld
    Landschapsontwerper