Nederland moet biobased bouwen

    Bonnie Chopard
    Eigenaar/directeur van INLANDSCHAP

    Onze biodiversiteit is nog maar 15% van wat het was rond 1700

    “Wat de club van Rome in de jaren 70 voorspelde, wordt nu bevestigd”, zegt Bonnie Chopard. En dat vindt zij alarmerend. Reden dus om anders te bouwen. “Als het ecosysteem instort, storten wij ook in.” Deze bewuste landschapsarchitect bouwt liever niet dan wel. 

    Bonnie hoorde zichzelf als volgt omschrijven: “Jij loopt op twee benen. Het ene is architectuur en het andere is landschap.” En daar kan ze zich helemaal in vinden. Ze is als architect begonnen, maar kwam erachter dat ze het landschap nog belangrijker vindt. In de veertien jaar die ze nu als landschapsarchitect werkt, kwam ze tot de conclusie: het één versterkt het ander. 

    BuitenkindWhatsApp Image 2020-03-29 at 09.48.26 (6)

    “Het liefst leef ik buiten.” Samen met haar partner woont Bonnie in een zelfontworpen, maar ook geheel zelfgebouwde biobased woonark aan de rand van een polder. “Ik ben in 1966 geboren en ik zie de achteruitgang. Waar vroeger grasvelden vol zaten met bijen op klaver en paardenbloemen, tel ik nu nog maar een paar hommels en een enkele bij in de voortuin, ondanks het bloemrijke gras.”

    Onbetaalbare groente

    De afnemende bijenpopulatie heeft consequenties. “In China moeten de mensen groente en gewassen met de hand bestuiven”, vertelt ze. “Als wij deze dienst van het ecosysteem zelf moeten gaan uitvoeren in Europa, maken we groente en fruit onbetaalbaar.” Ze maakt zich dan ook zorgen over de biosfeer die onze roofbouw nog maar net kan dragen. 

    Intrinsieke motivatie

    “Als architect ben ik kieskeurig. De opdrachtgever moet wel uitgesproken duurzame ambities hebben.” Dat maakt haar doelgroep misschien klein, maar wel interessant. Als landschapsarchitect werkt ze meestal in opdracht van overheden. En natuurlijk steekt ze ook dan haar idealen niet onder stoelen of banken. “Dat enthousiasme en die oplossingsgerichtheid komen voort uit intrinsieke motivatie en mijn liefde voor alles wat leeft.” 

    Aaibare geluidswand

    Zo vertelt ze over een geluidswand bij de gemeente Haarlemmermeer die op bijzondere wijze tot stand is gekomen. “Ik dacht: het gaat mij niet gebeuren dat ik een betonnen wand moet ontwerpen met hedera ertegenaan.” Ze kreeg de ruimte voor ontwerpend onderzoek. “Thomas Rau [architect en grondlegger van Turntoo] zegt: ‘Als je een eendimensionale vraag stelt, krijg je een eendimensionaal antwoord.’ Alles wat je ontwerpt kost zoveel werk, materialen, liefde, zweet en aandacht, dat moet minstens vijf of zes functies dienen, vindt Bonnie.” De uitvraag is als tender in de markt gezet: build, construct en maintain contract. Door het proces slim te ontwerpen en niet de geluidswal zelf, wordt de creativiteit van de markt uitgedaagd en het resultaat liegt er niet om. Bonnie somt op welke oplossingen zijn gevraagd en gerealiseerd: 

    1. Vermindering van het geluid.  
    2. Energie opwekken door zonnepanelen in eerste instantie voor het bewateren van de nog jonge plantjes en daarnaast als stroomvoorziening voor de wijk daarachter. 
    3. Biodiversiteit verhogen door diverse beplanting in en op de wal. 
    4. Nestelgelegenheden voor diverse vogels en voor egels speciale kasten. 
    5. Schanskorfconstructie, maar tot Bonnies spijt niet circulair (geen hergebruik van oude gevelstenen als vulling en waterretentie).
    6. Sociale duurzaamheid, door schoolkinderen egelkasten te laten plaatsen. Dankzij een struinpad kunnen de kinderen op een later tijdstip komen kijken hoe planten en dieren er komen ‘wonen’. Bonnie: “Een aaibare geluidswand en een goed verhaal maken het bewustzijn voor de natuur voor de kinderen tastbaar.”

    En pikant detail: een betonnen wand met hedera (klimop) was ongeveer €200.000,- duurder begroot dan de geluidswal die door de markt creatief is uitgewerkt en binnen termijn is aangelegd!

    Groene woestijn

    Een landschap moet levend zijn, zegt Bonnie. “We kijken naar een akker en denken dat we naar ‘natuur’ kijken, maar de meeste akkers zijn groene woestijnen. De bodem is uitgeput door diep ploegen, pesticiden en kunstmest, er zit haast geen leven meer in. De steden zijn stenen woestijnen, alhoewel, in Amsterdam is meer biodiversiteit dan in de hele Haarlemmermeerpolder bij elkaar.” Ze noemt het belang van natuur inclusief bouwen. “Gebouwen kunnen meedoen om de biodiversiteit te herstellen.” En dat is nodig, want de biodiversiteit is hard achteruitgegaan sinds 1900. 

    Biobased mindset

    Bouwend Nederland heeft een andere mindset nodig, volgens Bonnie. “Bouw zo compact mogelijk, en bouw dan natuurinclusief, biobased en circulair. Draag bij aan zuivere lucht, aan buffering van water en lever energie.” Als expert biobased bouwen heeft ze hier natuurlijk ideeën bij. “Maak gebruik van hergroeibare materialen, zoals hout, mycelium, vlas, hennep en lisdodde. En nee, het is niet slecht om met hout te bouwen.” Sterker nog, Bonnie is groot voorstander van het bouwen met hout, maar dan wel gekoppeld aan een intelligente biodiverse bosstrategie. “Het moet meer aandacht krijgen in zowel het onderwijs als bij bouwend Nederland.” 

    Houtkapbossen

    Bossen gaan er niet aan, daarvoor geven Zwitserland, Duitsland en de noordelijke landen goede voorbeelden. “Ze planten meer dan dat ze kappen. Met selectieve boskap, herstel van biodiversiteit in bossen of met een mix van voedselbossen zouden wij in Nederland ook meer met hout kunnen bouwen, maar we maken er nog onvoldoende gebruik van”, volgens onze expert. Nu is houtbouw slechts 2% van het totaal. 

    Bonnie maakt brandhout van alle tegenwerpingen. “We moeten nu beginnen met planten”, moedigt ze aan. “Als je bouwt en isoleert met biobased materialen, leg je de C0₂ die de planten hebben gevangen vast in gebouwen die lang meegaan. Juiste details zorgen ervoor dat balken of isolatie nog vele levens in andere toepassingen kunnen hebben. Als ze echt aan het einde van hun levenscyclus zijn en dus niet meer hergebruikt worden, kunnen zij dienen als compost!” En dat kun je niet maken van circulaire kunststof, sluit ze af. 

    Piepschuim van paddenstoelen

    Kruislaags hout is het nieuwe beton en wordt gebruikt in hoogbouw, tot 80 meter. Maar ook het polyurethaan (piepschuim) dat je in de sloten soms ziet drijven kan vervangen worden. “Mycelium, (schimmels), zijn gigantisch in opkomst, die kun je mengen met bijvoorbeeld houtzaagsel en dan gaan ze groeien in een mal. Ga je ze verhitten, dan stopt de groei en wordt dit stabiel. En weet je wat je dan hebt? Je hebt gewoon biobased piepschuim.” 

    Gezondere huizen

    Door het gebruik van deze materialen worden huizen gezonder. “Winddicht en damp-open bouwen wordt bouwkundig opgelost, je constructie ademt.” Dat scheelt dure installaties, mechanisch ventileren, vochtproblemen en gezondheidsklachten.

    Ze snapt het trauma door alle stadsbranden uit voorgaande eeuwen. Maar volgens haar praten we hier over hedendaagse techniek met natuurlijk materiaal. “We weten beter hoe hout zich gedraagt. Hout brandt 8 mm in en smeult, bij brand kunnen we precies uitrekenen hoe lang de constructie standhoudt, je hebt de tijd om te vluchten en ademt geen giftige dampen in. Metalen kolommen halen het ook, maar worden brandveilig gemaakt met chemische stoffen en het moment dat ze bezwijken bij brand is onvoorspelbaar. Je weet nooit precies wanneer je in een pannenkoek verandert.” 

    Eigen bijdrage

    Beton is vooralsnog niet te vermijden bij wegenbouw en bruggen. De economie is het gewend en de lobby is groot, aldus Bonnie. Maar als beton vandaag de dag uitgevonden zou worden, zegt ze, dan zou niemand het gebruiken. En wil je het recyclen, kan het alleen maar gedowncycled worden. 

    Ze daagt ontwikkelaars en bouwers uit om de volgende vraag te stellen: Wat is mijn bijdrage aan de biosfeer en aan alles wat leeft? Deze vraag staat ook aan de basis van haar ontwerpopgaven. “Wij kunnen niet meer alleen maar nemen, wij moeten regeneratief te werk. Het is namelijk ook onze habitat.”  


    Geïnspireerd geraakt door Bonnies verhaal? Maak dan gebruik van haar lees- en kijktips:

     

    Lees verder

    Bloggers uitgelicht

    Kirsten Bekkers
    Kirsten Bekkers
    Ruimtelijk onderzoeker conceptontwikkeling
    Jan Nathan Rozendaal
    Jan Nathan Rozendaal
    Burgemeester gemeente Elburg
    Astrid Nienhuis
    Astrid Nienhuis
    Burgemeester gemeente Heemstede
    Andy van den Dobbelsteen
    Andy van den Dobbelsteen
    Hoogleraar Climate Design & Sustainability, fac. Bouwkunde TU Delft