Met hout de hoogte in

    Merel Vos
    Bouwkundige bij Inbo

    Hoe kunnen we ook in Nederland woningen en appartementen gaan bouwen met hout? Na een jaar grondig onderzoek heeft Merel Vos daar wel een idee over. Samen met drie collega’s publiceerde ze een praktische handleiding waarmee de bouwsector zichzelf ingrijpend kan verduurzamen.

    Zondag 18 oktober 2019 was een dag die Merel Vos zich waarschijnlijk nog lang zal herinneren. Om negen uur ’s avonds zette ze de tv aan voor de uitzending ‘Houtbouwers’ van VPRO’s Tegenlicht. Het onderwerp: huizen en appartementen bouwen met hout in plaats van steen en beton. “De strekking van het verhaal was: bouwen met hout is niet alleen veel duurzamer, je kunt er ook gebouwen tot zeven of acht verdiepingen mee optrekken,” vertelt Merel, als bouwkundige werkzaam bij het Amsterdamse bureau Inbo. “Dat was een eyeopener.” 

    Bouwpakket

    In haar eigen leven was Merel altijd al bezig met hout. “Mijn grootouders woonden in Limburg in een volledig houten huis,” vertelt ze. “Ze hadden het in de naoorlogse periode als bouwpakket gekocht en grotendeels zelf in elkaar gezet. Als kind hielp ik mee met het buitenschilderwerk, dat moest eens in de vijf jaar gebeuren. Later maakte ik als hobby houten meubels, die ik soms ook verkocht. Hout is zo’n mooi materiaal. En door de tv-uitzending zag ik opeens dat ik het ook in mijn werk zou kunnen toepassen.”

    Kennislacune

    Vijf dagen na de uitzending zat Merel in een stampvol Pakhuis de Zwijger in Amsterdam bij een Tegenlicht-MeetUp. “Er was groot enthousiasme onder de aanwezigen, waaronder veel architecten. Maar wat ook uit de discussie ook naar voren kwam: er is in de sector nog te weinig kennis over houtbouw. En ook: de kennis die er is, is te versnipperd om er op grote schaal mee aan de slag te gaan. Ik dacht: daar wil ik iets mee doen.”

    Onderzoeksteam

    Merel kreeg het Inbo-management snel mee in haar plannen. Samen met een enthousiaste collega, architect in opleiding Gustaf Jackson, formeerde ze een onderzoeksteam dat met collega’s Joost van den Berg en Bahar Yildiz compleet was. Hun doel: kennis vergaren en die vertalen naar een praktische handleiding voor het bouwen met Cross Laminated Timber (CLT, oftewel kruislaaghout). 

    Hetportretbureau__PB_1501

    Openheid

    Het team benaderde Nederlandse partijen die al ervaring hadden met CLT-woongebouwen: Team V Architectuur, Arup, Pieters Bouwtechniek, Adviesbureau Lüning en Finch Buildings. Merel: “Deze voorlopers wilden hun kennis graag met ons delen, die openheid was geweldig.” Daarnaast bracht het team de bouwkundige oplossingen van de eerste drie Nederlandse houten appartementengebouwen in kaart: Haut, Patch 22 en Stories.

    Obstakels tackelen

    Afgelopen januari was de handleiding klaar, een handzaam document vol praktische adviezen, tekeningen en voorbeelden van het werken met CLT. Merel: “De handleiding identificeert mogelijke obstakels en geeft adviezen hoe je die als architect of bouwkundige in de verschillende stappen van het proces kunt tackelen. Drie dingen zijn cruciaal: opdrachtgevers overtuigen, vanuit hout ontwerpen en de bouwtechnische oplossingen kennen.”

    Opdrachtgevers overtuigen

    Omdat gestapelde bouw met CLT in Nederland nieuw is, zijn opdrachtgevers in veel gevallen nog terughoudend. Merel: “Vaak denkt men dat houtbouw duur is. Qua materiaal klopt dat ook wel, maar er zijn grote financiële voordelen. Met CLT kun je sneller bouwen, soms wel vier maanden, en dus eerder opleveren en verkopen of verhuren. Ook kun je meer prefab doen, dus efficiënter werken. Bovendien geeft hout een prettiger binnenklimaat, bewoners waarderen dat.”

    Vanuit hout ontwerpen

    Het tweede belangrijke advies is: ontwerp vanaf de start meteen in hout. “Zo voorkom je dat CLT er later bij het uitwerken van alternatieven veel duurder uitkomt dan beton of steen. Overspanningen zijn een goed voorbeeld. Een overspanning is bij CLT maximaal zes meter. Heb je die groter ontworpen, dan moet je bij de uitwerking alsnog ingewikkelde en dure oplossingen gaan verzinnen. Dan kiest de opdrachtgever algauw voor de traditionele oplossing.”

    Bouwtechnische oplossingen

    Bouwen met CLT vraagt om een aantal specifieke bouwkundige oplossingen om aan het Bouwbesluit te voldoen. Twee onderwerpen die daarbij vaak genoemd worden, zijn akoestiek en brandveiligheid. Merel: “Loopgeluiden en lage frequenties klinken bij een houten gebouw meer door naar de buren dan bij beton. Om dat op te lossen kun je bijvoorbeeld dubbelwandige vloeren en wanden bouwen die je met oplegvilt akoestisch ontkoppelt. En om te voldoen aan de eisen voor brandveiligheid kun je bijvoorbeeld het CLT bekleden met een (dubbele) gipsplaat. De handleiding biedt verschillende oplossingsmogelijkheden aan.”

    Land van beton en steen

    De handleiding gaat ook in op de oorzaken voor de kennislacune in Nederland. “We bouwen in ons land al heel lang met steen en beton, dat is historisch zo gegroeid,” vertelt Merel. “Het zijn geschikte, relatief goedkope bouwmaterialen. De grondstoffen, zoals rivierklei, waren hier gemakkelijk voorhanden. Steen en beton werden vervolgens technisch heel ver doorontwikkeld, de regelgeving werd erop afgestemd. Het gevolg: er is hier bij alle ketenpartijen veel minder kennis van hout dan in landen als Finland, Zwitserland en Oostenrijk.”

    Revolutie

    Hoewel houtbouw in Nederland nog in de kinderschoenen staat, ziet Merel om zich heen een revolutie in het denken. “Heel veel partijen in de sector zijn er nu mee bezig. Het gevoel is: we moeten dit samen doen. Daarom organiseren we bij Inbo ook webinars om kennis te delen: met architecten, ontwikkelaars, aannemers. 

    Kans

    Tot 2030 moeten er in ons land een miljoen woningen bijkomen. Houtbouw kan prima toegepast worden in de reguliere woningen en appartementencomplexen die in de steden nodig zullen zijn. ”Dit is een prachtige kans om de keten te verduurzamen. Het hoeft ook niet altijd een geheel houten gebouw te zijn. Het kan ook hybride, waarbij de lichtkern of de onderste verdieping van beton is. Maar mijn wens is dat in 2030 de helft van de nieuwe woningen uit biobased bouwmaterialen is opgetrokken.”

    De Handleiding Cross Laminated Timber (CLT) voor architecten en bouwkundigen is gratiste downloaden op de website van Inbo.



    Vertel je verhaal

     

    Lees verder

    Bloggers uitgelicht

    Kirsten Bekkers
    Kirsten Bekkers
    Ruimtelijk onderzoeker conceptontwikkeling
    Daniël Poolen
    Daniël Poolen
    Senior Sustainability Researcher at Rabobank
    Astrid Nienhuis
    Astrid Nienhuis
    Burgemeester gemeente Heemstede
    Andy van den Dobbelsteen
    Andy van den Dobbelsteen
    Hoogleraar Climate Design & Sustainability, fac. Bouwkunde TU Delft