ENERGIEPARK LEIDEN

    Simone Eefting
    Projectmanager gemeente Leiden.

    “Bijzonder spannend en ook ingewikkeld was dat het actiecomité, inmiddels een buurtinitiatief geworden, een eigen participatietraject was opgestart parallel aan dat van de gemeente.”

    De rol van projectmanager is haar op het lijf geschreven. Haar interesse wordt gewekt zodra gebiedsontwikkeling aangepakt wordt met een integrale aanpak. “Met een team het onmogelijke mogelijk maken”, zegt ze. Simone Eefting heeft nu haar tanden gezet in Energiepark Leiden. “Wat ik leuk vind, is dat zoveel onderwerpen samen kunnen conflicteren. Dan is het inspirerend om in gesprek te gaan en de gezamenlijkheid te ontdekken.” Gelukkig maar, want aan Energiepark Leiden heeft ze een flinke kluif.

    Iconische energiecentrale

    “Het is een onderdeel van de binnenstad, het laatste stukje dat nog niet verbonden is. Iedereen kent de iconische energiecentrale, het hoogste punt in Leiden en een monumentale pijp. Maar als je er niets te zoeken hebt, dan kom je er nu niet. Het is een oud stukje industrieel erfgoed met ontzettend veel potentie.” Het park hoort een onderdeel te zijn van het Singelpark, dat er dwars doorheen loopt, maar is nu eigenlijk een zwakke schakel.

    Al langer staat het Energiepark op het wensenlijstje van de gemeente. En qua aanpak wordt het alleen maar groter, want alles heeft met alles te maken. Simone legt uit. “De helft is een park in wording [Singelpark] en de andere helft is een strook met gebouwen. Een groot project met een visie.”

    Gemeente Leiden heeft maar liefst 90% van alles op het Energiepark in bezit, dus er is veel sturing in wat daar gebeurt. En met de twee locaties die de gemeente niet in bezit heeft, wordt nu druk onderhandeld, zodat ook zij zich kunnen committeren aan de geldende visie. Het gaat om het gebouw Nieuwe Energie van woningbouwcorporatie Portaal, en de energiecentrale in gebruik bij Uniper. 

    Warmterotonde

    “Woningbouwcorporatie Portaal ziet mogelijkheden, Uniper wil de centrale blijven gebruiken.” Dat betekent dat een deel van het plan, zoals het er nu ligt, nog niet gerealiseerd kan worden. En dan is er nog een zijweggetje dat van invloed is op dit verhaal. Want naast deze ontwikkelingen wordt er ook gewerkt aan een warmterotonde. Een duurzame manier van stadsverwarming waar de gemeente en Heineken aan meedoen. En ja, dat zal consequenties hebben voor de energiecentrale. Maar welke precies en in welke vorm is nu nog niet duidelijk.

    Aangezien het haalbaarheidsonderzoek voor het Energiepark al van start is gegaan, wordt op korte termijn niet ingezet op het vertrek van de energiecentrale. Simone: “Dat is te gevoelig. Je laat Leiden natuurlijk niet in de kou zitten. Eerst een alternatief, daarna een nieuwe dynamiek.” Er wordt ingezet op een ander scenario met de energiecentrale als buurman van de ontwikkelingen. “We kunnen het terrein wel samen met Uniper toegankelijker maken, dubbel gebruiken, vergroenen. Het minder op laten vallen als fabriekspand, verzachten zonder het primaire proces te verstoren.” En ondanks tegenstrijdige belangen is Uniper samen met de gemeente een onderzoek gestart naar de impact van de waterrotonde op gebiedsontwikkeling. “Choose your battles”, zegt Simone.

    Politiek item

    Maar met wie trekt Simone eigenlijk ten strijde? Daarvoor duiken we in het verleden. In 2017, voordat Simone de kar mocht trekken, lag er een andere ambitie. De gemeente was het project begonnen samen met MeyerBergman Erfgoed Groep. “Zij hadden al een aantal cultuur-historische panden herontwikkeld en gebied gecultiveerd. Maar in de buurt werd daar niet goed op gereageerd en daar is het misgegaan.” De buurt was in de veronderstelling dat er een soort van Westergasfabriek tussen de woonwijken zou komen en was bang voor overlast. Het verhaal gaat verder en Simone vertelt dat het een politiek item werd tijdens de gemeenteraadsverkiezingen in 2018. Het actiecomité blijkt goed in politiek bedrijven en had de oppositie op zijn hand. “Stop de plannen”, werd de leus.

    Met de komst van een nieuw college komt er ook een herijking van de plannen voor Energiepark Leiden. Simone komt in beeld. “Een nieuwe start, waarbij kwaliteit zou gaan voor snelheid en met meer aandacht voor participatie. Er was nog een intentieovereenkomst met MeyerBergman Erfgoed Groep, maar omdat we opnieuw wilden beginnen, werd deze ontbonden.”


    Participatie

    Een jaar lang staat alles in het teken van participatie. Enquêtes, straatinterviews, creatieve sessies en informatieavonden. Alle registers worden opengetrokken. Een intensief traject, omschrijft Simone deze periode waarin de betrokkenheid wordt verruimd. “We wilden een breder verhaal ophalen en vertellen.”

    Maar dan: “Bijzonder spannend en ook ingewikkeld, was dat het actiecomité, inmiddels een buurtinitiatief geworden, een eigen participatietraject was opgestart, parallel aan dat van de gemeente. Dat was echt bijzonder. Ze deden met ons mee en hielden een eigen traject.” Dus niet wachten op waar de gemeente mee komt, maar proactief een eigenaarsrol pakken. Niet alleen inspelen op de ideeën van de gemeente, maar zelf met een plan komen.

    “Partijen overwogen om dit plan direct als gebiedsconcept vast te stellen, maar daar stak de wethouder een stokje voor. Zij zei: “Wij stellen eerst de kaders en daarna komt pas de invulling. Daarbij betrekken we het buurtinitiatief.’”

     Enkelvoudig onderhands

    In oktober 2019 wordt de visie vastgesteld en dan volgt er een uniek besluit. In plaats van richting de markt te gaan, kiest Simone ervoor om enkelvoudig onderhands met marktpartijen en met het buurtinitiatief om tafel te gaan en de plannen verder uit te werken. De reden: juist omdat er zoveel risico’s en kansen in dit gebied zitten. Marktpartijen in opdracht van de gemeente werken toch anders dan wanneer ze zelf aan het roer staan. Simone: “Risicodragend betrokken, samen met ons.” Maar daarvoor heeft ze wel wat heilige huisjes omver moeten schoppen.
    Sowieso is dat een regelmatig terugkerend item in dit unieke samenwerkingsproces. Het is namelijk een project met een tekort en partijen vanuit de gemeente willen wel de beste prijs gegarandeerd krijgen. Samen met adviseurs zijn er maanden uitgetrokken om de samenwerking te onderzoeken. Kan dat zomaar? Ga je dan niet voorbij aan geldende wet- en regelgeving? De uitkomst: het mag. Maar wel volgens bepaalde voorwaarden. “Je moet bijvoorbeeld kunnen aantonen dat je het marktconform verkoopt, je mag geen bouwplicht opleggen. En om ervoor te zorgen dat we geen steken laten vallen, kijken de adviseurs met een schuin oog met ons mee.”

    Een voorwaarde vanuit de gemeente is dat MeyerBergman weer mee mag doen. Gezien hun trackrecord wil de gemeente samenwerken. “Er zijn toen veel gesprekken gevoerd en iedereen is er met open vizier ingestapt.”

    Eerder ingeschreven marktpartijen worden op de hoogte gebracht en er is proactief besloten om het besluit te publiceren op aanbestedingskalenders. Simone ziet het als een compliment dat de marktpartijen de keuze snappen, vanwege het afbreukrisico.


    Trits aan uitdagingen

    Het is dan ook een ingewikkelde gebiedsontwikkeling. Ze geeft aan waar de complexiteit in zit. “De centrale heeft een enorme milieucontour met geluid. De maatschappelijke opvang voor dak- en thuislozen moeten we verplaatsen. De Stadsbouwhuis-locatie moet woningen compenseren voor een ander project. En tot ver terug was dit een fabrieksterrein en is er veel bodemvervuiling. Een eindeloze trits aan uitdagingen”, besluit Simone.

    Toch vindt ze het ontzettend leuk om dit alles met een multidisciplinair team aan te vliegen. “Het is een voorrecht dat je juist drie partijen uit zo’n andere positie samen hebt. Zo’n bak met kennis en ervaring en samen studeren op de opgave.”

    Zoals het nu gaat, verwacht Simone een goed voorstel. Ze is er trots op dat het gelukt is om niet te werken vanuit wij-zij. Dat de gemeente in staat is om over haar grenzen te kijken, vindt ze lef hebben. “Met de billen bloot en het vergrootglas erop, want ook alle documentatie is openbaar. Niets vertrouwelijks, alles is in te zien. Kom maar op met die discussie”, vuurt ze tegenstanders aan.

    Op de hoogte blijven van interessante verhalen van professionals? Meld je dan aan bij de community.

    Aanmelden bij community 

    Lees verder

    Bloggers uitgelicht

    Kirsten Bekkers
    Kirsten Bekkers
    Ruimtelijk onderzoeker conceptontwikkeling
    Jan Nathan Rozendaal
    Jan Nathan Rozendaal
    Burgemeester gemeente Elburg
    Astrid Nienhuis
    Astrid Nienhuis
    Burgemeester gemeente Heemstede
    Andy van den Dobbelsteen
    Andy van den Dobbelsteen
    Hoogleraar Climate Design & Sustainability, fac. Bouwkunde TU Delft