Bouwen met goud: hoe houtbouw bijdraagt aan de kleinst mogelijke footprint

    Wim-Heerke Spronk
    Algemeen directeur Greentogether BV

    We wonen niet in gezonde huizen, bouwen gebeurt nog te veel vanaf eigen eilandjes en we moeten verder kijken dan die eeuwige euro. Niet dat geld niet belangrijk is, integendeel, maar de waarde van een gebouw wordt niet alleen bepaald door het bouwsel. Er is zoveel meer winst te behalen. Hoe dat zit? Lees het verhaal van Wim-Heerke Spronk.

    “Kijk naar materialisatie, kijk naar het proces, naar de herbruikbaarheid – dus remontabel bouwen – en industrialisatie is natuurlijk sowieso een must. Waarom doen we nog alles op de bouwplaats? Om een voorbeeld te geven: als je een woning bouwt op een traditionele manier met beton, dan is dat sowieso heel vies. Je hebt veel transportbewegingen om alles neer te zetten. Voor een prefab-betonwand heb je per wand een vrachtwagen nodig voor het gewicht. Onze woning gaat op één vrachtwagen. Als je kijkt naar het in elkaar zetten van zo’n woning, als je op de traditionele manier bouwt, dan ben je twee keer zo lang bezig met drie keer zoveel mensen ten opzichte van een houten woning neerzetten zoals wij dat doen. Een casco van ons staat in een dag. Dus dat kan.”  

    Kant-en-klaar 

    En met ons doelt Wim-Heerke Spronk op zijn onafhankelijke bedrijven: Greentogether en Renewbuilding. “Greentogether staat voor samen. Dat heb je nodig voor een grootschalige verandering.” De architecten die verbonden zijn aan het samen groen doen, hebben slimme, kant-en-klare, biobased gebouwen uitgedacht voor woningbouw en utiliteit à la scholen en brandweerkazernes. Renewbuilding is de toeleverancier naar de bouw. “We willen kennis delen met bouwbedrijven, maar met je koffertje en een maatpak daarnaartoe, dat heeft geen effect.” Daarom hebben ze bedacht om direct met kant-en-klare, biobased circulaire casco’s te komen. De bouw is zoekende en door kennis te delen wordt circulair bouwen bereikbaar, door opschalen betaalbaar. 

    Bewustwording

    Wim-Heerke Spronk, een ondernemer pur sang met een groen hart en een achtergrond in marketingcommunicatie. Dit alles maakt hem dé ideale kandidaat om de bouwwereld wat op te schudden en nieuwe principes te introduceren. Principes die in medialand allang bekend zijn, zoals samenwerken en niet alles zelf willen doen. “Inmiddels is de bouwwereld wel in beweging aan het komen, maar er moet nog meer bewustwording komen. We moeten anders naar materialen kijken. En die traditionele bouw, kan dat niet slimmer?"

    Bewustwording creëer je onder meer in de schoolbanken, daarom geeft Wim-Heerke ook les. “Kennis delen doen we ook met onze masterclass natuurlijk circulair bouwen die we hebben ontwikkeld. Die geven we aan studenten bouwkunde. Als pioniers zetten we iets in gang wat echt noodzakelijk is. De doelgroep die nu op school zit en op de traditionele manier leert bouwen, willen we inspireren met onze kennis. Daar maken we echt veel tijd voor vrij.” 

    Intrinsieke motivatie

    Wim-Heerke gaat voor het volledige plaatje. Zijn intrinsieke motivatie is enorm. “We staan nu voor de uitdaging dat er een woningvoorraad van 75.000 woningen per jaar gebouwd moet worden, wat we weer met vieze materialen doen, waarmee we onze footprint groot maken, waar we onze kinderen mee opzadelen. De belangrijkste motivatie is de bouw CO2-neutraal maken.” Greenwashing komt niet in zijn woordenboek voor. Practice what you preach past hem beter. “Ieder schakeltje doet ertoe, ook onze partners. Alles moet kloppen.” Met Greentogether en Renewbuilding wil hij een groene revolutie in de bouwwereld bewerkstelligen. “We zijn een kans, geen bedreiging. Het is tijd voor nieuw bouwen. Anders denken, anders doen.”   

    CO2-reductie

    De focus ligt op CO2-reductie. En aangezien CO2 in een boom zit, verwerk je die boom tot woning. Waarbij het materiaal ook nog eens het stikstofprobleem aanpakt door de minimale transportbewegingen. “Zoveel mogelijk bomen planten, op een beheersbare manier. Het CO2-gehalte neemt wereldwijd af en met dat materiaal gaan we bouwen. Weet je dat de bomen veel sneller terug groeien dan 200 jaar geleden? Daar is onderzoek naar gedaan. Dat is een goed businessmodel: bomen planten, rooien, daarmee bouwen en in 30 jaar weer terug laten groeien. Een veelgehoord argument is dat er meer gerooid dan terug geplant wordt, maar dat is niet waar.” 

    Wim-Heerke legt aan de hand van een voorbeeld uit waarom dat niet waar is. “Werk je als woningcorporatie in een krimpgebied, dan is het aantal gezinswoningen of appartementen lastig kiezen. Zorg ervoor dat ze losmaakbaar zijn – zoals wij ze ontwerpen – en je ze kunt herbestemmen. Zo verleng je de levensduur van woningen in zijn functionaliteit.” Sterker nog, je verlengt de CO2-opslag maal twee of maal drie. “Op dat moment plant je niet één keer bomen terug in die dertig jaar, maar twee keer of drie keer. En dat is precies onze doelstelling met standaardisering.”

    Houtsysteembouw

    Het gaat verder dan houtskeletbouw, Wim-Heerke praat bewust over houtsysteembouw. “Dat is de ontwikkeling die wij doen, omdat wij isoleren met houtwol of cellulose, zodat het met een bewezen wandopbouw, met detaillering goed ontworpen wordt.” Hij stelt de kritische vraag: Wil jij graag in een regenjas wonen? Dat is namelijk wat we doen in onze huidige woningen. En voor hem des te meer reden om te kiezen voor luchtdicht en damp-open bouwen, veel gezonder. 

    “Vormvrij overigens, want dat is ook goed om te noemen.” Een land vol blokkendozen is niet wat hij beoogt. “De woonconcepten die we bedenken, zijn kant-en-klaar en direct af te nemen tegen eenheidsprijs door stichtingen. Dan vallen die kosten veel lager uit, heb je dat al gewonnen op je project qua exploitatie. Wil je iets anders, dat kan, dan bedenken we iets nieuws en gaat dat mee in ons assortiment, zodat wij dit nog kunnen uitventen richting andere corporaties. Zo kun je ook kennis delen, ook in ontwerpsfeer, een win-winsituatie die we creëren.”  

    Ontwerp D+B Architecten

    Ontwerp D+B Architecten

    Wat levert het op? 

    Een mooie oplossing met impact waardoor bouwers deelgenoot willen zijn. “Het ontbreekt nu nog vaak aan kennis, bewustzijn en betaalbaarheid.” Kom los van die euro’s en raak intrinsiek gemotiveerd, dan pas maak je winst. Het geld is er namelijk wel, zegt de groene directeur, maar we houden ons vast aan een model. “Het gaat om een totaal ander product, je moet doordenken op het totale bouwproces. Voor woningcorporaties doen we hetzelfde. We hebben slimme partners die bedenken welke installaties er in woningen moeten komen. Wat blijkt is dat de energiekosten enorm omlaag kunnen. We hebben een voorbeeld van een appartementengebouw waarbij iedere huurder nog maar 12 euro aan variabele energiekosten hoefde te betalen, per maand, ongeacht het verbruik. Het exploitatiemodel van die woningcorporatie wordt anders. Zij kan meer huur vragen en dus duurder bouwen. Kijk naar wat het oplevert.” 

    Hoe circulair is circulair eigenlijk? Wim-Heerke hanteert de volgende schaalverdeling: 

    1. Groeistoffen. “Dat is minimale circulariteit.” 
    2. Grondstoffen.
    3. Elementen voor hergebruik. 
    4. Modules. “SMART maken, slim ontwerpen.”
    5. Woningniveau. “Het verplaatsen van de totale woning.” 

    Groeifonds Circulair Bouwen

    En dan is er het Groeifonds Circulair Bouwen dat nu wordt opgericht om dit hele verhaal te versnellen – gericht op corporaties. Het bewustzijn forceren, noemt initiatiefnemer Wim-Heerke dat. Het begint met de vraag: wil je wel of geen eigenaar zijn van de elementen? Wil je dat niet, dan gaan de bouwkosten aanzienlijk omlaag, want dan investeert het fonds in de modules. De modules die dan binnen de keten geregistreerd zijn, komen na 30 jaar vrij en kunnen dan als module gebruikt worden in een ander gebouw, bijvoorbeeld een appartementengebouw of een brandweerkazerne.

    Evangeliewerk

    Een fonds dat investeert in elementen is een enorme stimulans die de exploitatie van woningen beïnvloedt, is de mening van Wim-Heerke. Het rendement: je investeert in modules die van hout zijn vormgegeven en die een bepaalde waarde representeren. Denk nog even terug aan die vijf schalen van circulariteit. Wim-Heerke is nu aan het onderzoeken welke toonaangevende partijen mee willen doen. Denk aan provincies en gemeenten. Hij noemt zichzelf een strateeg en een verbinder. “Het is heel vernieuwend, maar wel evangeliewerk.” 

    Er is nog steeds veel te winnen. “Het streven is fossieldragende materialen helemaal te weren uit ons concept. Maar dat heeft te maken met doorontwikkeling, met certificering, met bouwbesluiten waar je nu aan moet voldoen. Er is veel te winnen op wetgeving en onbekend maakt natuurlijk onbemind. Dat bewustzijn moet groter, maar dat gaat gebeuren.”

    Lees verder

    Bloggers uitgelicht

    Kirsten Bekkers
    Kirsten Bekkers
    Ruimtelijk onderzoeker conceptontwikkeling
    Daniël Poolen
    Daniël Poolen
    Senior Sustainability Researcher at Rabobank
    Astrid Nienhuis
    Astrid Nienhuis
    Burgemeester gemeente Heemstede
    Andy van den Dobbelsteen
    Andy van den Dobbelsteen
    Hoogleraar Climate Design & Sustainability, fac. Bouwkunde TU Delft