Bouwen met bagger

    Hugo Ekkelenkamp
    Hoofd R&D bij Netics

    Geluidswallen, kades, dijken, kunstmatige riffen, eilandjes in zee. Met de innovatieve GEOWALL®-techniek van NETICS kunnen al deze dingen worden gemaakt van bagger. Hoofd R&D Hugo Ekkelenkamp houdt ervan om slimme bruggen te slaan tussen natuur en techniek.

    Als je Hugo Ekkelenkamp op zijn elfde had gevraagd wat hij later wilde worden, had hij geantwoord: iemand die bruggen van staal en steen bouwt. Tijdens zijn studie kustmorfologie aan de TU Delft ontwaakte de onderzoeker in hem. Hij raakte gefascineerd door hoeveel we nog niet weten - van het water, het zand, de stroming, de interacties daartussen. Bij NETICS ontwikkelt hij slimme oplossingen waarin natuur en techniek hand in hand gaan. Zoals GEOWALL®, de innovatieve techniek om bouwmateriaal te maken van baggerslib.

    Gescheiden werelden

    De baggerwereld en de bouwwereld zijn traditioneel twee gescheiden ketens, vertelt Hugo. Baggeraars halen sediment uit dichtgeslibde vaarwegen en betalen om dat op een depot te mogen storten. Aannemers kopen steen, zand en klei in om bijvoorbeeld golfbrekers, geluidswallen en kademuren aan te leggen. “Dat kost beide bedrijven veel geld en heeft een forse impact op klimaat en milieu,” vertelt Hugo. “Onze techniek koppelt die twee werelden rechtstreeks aan elkaar door het baggerslib lokaal te hergebruiken. Dat levert grote voordelen op. Niet alleen voor milieu en klimaat maar ook voor de portemonnee van opdrachtgevers.”

    Prijsvraag TNO

    We spoelen even terug naar het begin. In 2010 starten Hugo en studiegenoot Eldert Besseling het bedrijf BesEkk, dat innovatieopdrachten uitvoert in de breedte van de civiele techniek. Na verkoop van het bedrijf richten ze NETICS op, dat zich concentreert op innovaties in de baggerspecie. Toevallig schrijft TNO in datzelfde jaar een prijsvraag uit om kansrijke toepassingen te vinden voor zeoliet. Zeoliet is een natuurlijk gesteente dat al door de Romeinen werd gebruikt maar inmiddels ook synthetisch gemaakt kan worden. Hugo: “Wij kwamen met de gedachte om zeoliet toe te voegen aan bagger. Dat vond TNO een verrassend en interessant idee. Van de 150 inschrijvingen kwamen wij als een van de winnaars uit de bus. Toen raakte alles in een stroomversnelling.”

    Recepten en persenORG_DSC09537

    Met het winnen van de prijsvraag gaf TNO NETICS de opdracht om uit te zoeken of baggerspecie met zeoliet gestabiliseerd kon worden. “En ja, dat bleek inderdaad goed te kunnen. Met de natuurlijke én met de synthetische vorm.” Maar toen waren ze er nog niet. Om bagger minder slap te maken moet het vocht eruit en moeten de sedimentkorreltjes zo strak tegen elkaar liggen dat ze een hard en ondoordringbaar blok vormen. Hugo: “Dus bedachten we een persapparaat om dat voor elkaar te krijgen. Uiteindelijk vonden we de juiste combinatie van receptuur en persmachine om sterke blokken te maken die bestand zijn tegen een stootje en tegen de elementen. Dat was het begin van GEOWALL.”

    Experimenteren in de achtertuin

    Als je denkt dat zo’n vinding in immense labs wordt uitgewerkt, komt in dit geval bedrogen uit: de eerste experimenten vonden plaats in Hugo’s eigen achtertuin in Zeeland. “Daar heb ik een Engelse kas met bakken, heel geschikt om dingen uit te proberen. We gebruiken het professionele lab van ISE in Kinderdijk om erosie- en druktesten te doen en alles te finetunen, maar het begint toch vaak in mijn tuin. Ik vind het geweldig om slimmigheidjes te bedenken en zelf eerst uit te testen.”

    De voordelen

    De kostenvoordelen van GEOWALL zijn evident. Hugo: “Zowel de baggeraar als de bouwer heeft minder kosten. Daardoor is de opdrachtgever, bijvoorbeeld een waterschap of provincie, uiteindelijk goedkoper uit. De prijs per kubieke meter bagger daalt in veel gevallen met wel vijftig procent. Dat is natuurlijk heel aantrekkelijk.” Ook milieu en klimaat profiteren. “De bagger wordt dicht bij de bron hergebruikt, en minder vervoerbewegingen betekent minder uitstoot van CO2, stikstof en fijnstof en minder overlast voor de omgeving. En het proces is helemaal circulair. Wanneer de dijk of geluidswal aan het einde van zijn levensduur is, kan het materiaal worden gecrushed en hergebruikt voor een ander civiel werk.”

    BaggerfabriekjeDSCN8056

    Anno 2021 is GEOWALL® gepatenteerd voor Europa en ingezet voor vele projecten in binnen- en buitenland. Hugo: “Bij zo’n project wordt er een bouwplaats opgezet waar het aangevoerde slib wordt verzameld, uitgeperst, bewerkt tot blokken, in de juiste vorm gesneden en afgevoerd. Een baggerfabriek eigenlijk. Onze rol: behalve het leveren van de GEOWALL-licentie, kiezen we per project de juiste recepten uit het NETICS receptenboek en de juiste pers. Alles wordt afgestemd op de wensen van de opdrachtgever, want het maakt nogal uit of het materiaal in zoet of zout water komt te liggen, of het hoge belastingen van voertuigen en beukende golven moet doorstaan, of er planten op moeten groeien enzovoort. Ook ontwerpen we het project en begeleiden we de aannemer bij de uitvoering.”

    Samenwerking

    Samenwerking is belangrijk bij NETICS, zowel met overheden en kennisinstituten als bedrijven. Bij het zoeken naar marktgestuurde oplossingen werken ze vaak samen met partijen als TNO en Deltares. Veel onderzoeken worden deels gefinancierd uit subsidiestromen. En bij het oplossen van praktijkvraagstukken is er intensief contact met bedrijven als Van Oord en Boskalis en met een machinebouwer als IHC. 

    Wereldwijd patent

    GEOWALL en NETICS zijn nog steeds in ontwikkeling. Het bedrijf groeide de afgelopen jaren uit tot twaalf medewerkers en heeft een groeiende orderportefeuille. Zestig procent in het buitenland, veertig procent hier,” vertelt Hugo. “En we merken, bijvoorbeeld op congressen, dat onze aanpak nog steeds uniek is. Geen enkel bedrijf doet wat wij doen. Niet in Nederland en niet in de rest van de wereld. We zijn nu bezig GEOWALL uit te rollen naar de rest van de wereld, met name Afrika en Azië. Het is de bedoeling dat andere bedrijven dan tegen een bepaalde fee onze licentie gebruiken.”

    Volgende stappen

    Hugo’s onderzoekende geest gaat altijd door. NETICS is nu onder meer bezig met het ontwikkelen van kunstmatige riffen waarop zelfs planten en dieren goed kunnen gedijen. “En kortgeleden had ik weer een Eureka-moment. Een probleem bij het toepassen van bagger is dat het water vaak heel troebel wordt. Planten en vissen in de omgeving krijgen dan geen zuurstof meer. Ik had het idee dat je misschien óf de baggerspecie óf het water op die plek zou kunnen verwarmen om dat te voorkomen. Had niemand nog aan gedacht, en bij een test bleek het heel goed te werken!”

    Bouwen met de natuur

    In zijn jeugd zag Hugo al heel veel civiele werken. Zijn vader, ook ingenieur, sleepte zijn kinderen tijdens vakanties namelijk graag mee naar alle bruggen en sluizen in de buurt. “Waar we ook waren. Ik kreeg het met de paplepel ingegoten. Zo is waarschijnlijk mijn fascinatie voor die bouwwerken ontstaan. Het verschil is: de constructies die ik nu maak zijn niet van staal en beton, maar van bagger. Uiteindelijk bouw ik nu met de natuur.”

     

    Vertel je verhaal

     

    Lees verder

    Bloggers uitgelicht

    Kirsten Bekkers
    Kirsten Bekkers
    Ruimtelijk onderzoeker conceptontwikkeling
    Daniël Poolen
    Daniël Poolen
    Senior Sustainability Researcher at Rabobank
    Astrid Nienhuis
    Astrid Nienhuis
    Burgemeester gemeente Heemstede
    Andy van den Dobbelsteen
    Andy van den Dobbelsteen
    Hoogleraar Climate Design & Sustainability, fac. Bouwkunde TU Delft